Bang voor Berlusconi-taferelen

Morgen wordt in Hilversum Leefbaar Nederland opgericht. In de Kamerverkiezingen van volgend jaar hoop de partij te kunnen steunen op de talrijke Gemeentebelangen. Bij de lokale partijen heersen echter twijfels, vooral over Leefbaar Nederlands kopstukken.

Theo Gisbers is raadslid voor VOLG: Voor Openheid en een Leefbaar Groesbeek. En sinds kort lid van Leefbaar Nederland. Maar of hij in mei volgend jaar bij de Tweede-Kamerverkiezingen bij de stemcomputer op het knopje van die partij zal drukken weet hij nog niet. ,,Maar ik vind de beweging erg interessant. Veel zal afhangen van het programma en de kandidaten die op de kieslijst komen.''

Leefbaar Nederland-oprichter Jan Nagel hoopt en verwacht dat zijn partij, die zondag in Hilversum haar oprichtingscongres houdt, bij de verkiezingen in 2002 minstens tien zetels haalt. De oud-Varavoorzitter en PvdA-kamerlid pakt zijn biezen als dat aantal niet wordt gehaald, zo heeft hij aangekondigd. Nagel ziet niets in een toekomst als splinterpartij.

,,Ik denk dat we Jan Nagel dan niet zullen terugzien'', zegt Joop van Holsteyn, een Leidse politicoloog en gespecialiseerd op stemgedrag. De kans dat Leefbaar Nederland volgend jaar een daverend electoraal succes boekt acht hij zeer klein.

Een onmisbare voorwaarde voor succes bij de verkiezingen is, volgens Van Holsteyn, het bestaan van onvrede bij de kiezer. ,,Het opmerkelijke is dat er nu relatief weinig ontevredenheid is. Uit de peilingen, voor wat die waard zijn, blijken weinig verschuivingen. Het is allemaal erg stabiel. Dat is een groot verschil met de verkiezingen van '94 toen de kiezers PvdA en CDA massaal lieten vallen. Dat bood electoraal ruimte voor de twee ouderenpartijen en de Socialistische Partij.''

Een tweede voorwaarde, zegt Van Holsteyn, is het bestaan van een concrete kwestie die de gevestigde politiek volledig negeert. ,,Leefbaar Nederland stelt bijvoorbeeld voor om alle jongeren een computer te geven. Dat is een leuke stunt die publiciteit oplevert, maar je wint er geen kiezers mee.''

Leefbaar Nederland trekt ten strijde tegen de achterkamertjespolitiek en regeerakkoorden waarbij de kiezer geen invloed heeft. Maar Van Holsteyn vraagt zich af of dit echt stemmen oplevert. ,,D66 hamert al 35 jaar op dat aambeeld, zonder succes. De kiezer ziet het afgesloten Haagse gedoe wel als een probleem, maar vindt het niet relevant genoeg.''

Het gebrek aan democratie is voor Groesbeker Theo Gisbers echter wel reden om zich aangetrokken te voelen tot Leefbaar Nederland. Zijn partij VOLG ontstond toen Groesbekers vonden dat er wel erg veel oude gebouwen tegen de vlakte gingen en de gemeenteraad niet van zins was daar aandacht aan te schenken.

,,Voor we het wisten waren we een politieke partij en zaten we in de raad'', zegt Gisbers. ,,Natuurlijk werden we in de hoek gezet als opportunisten. De hoogmoed van de andere partijen is zo stuitend. Zij verweten óns geen samenhangende visie te hebben. Maar de PvdA heeft in Groesbeek nog geen fatsoenlijk idee gehad. Die raadsleden zijn op de slippen van Kok gekozen en hebben tegenover ons een grote mond.''

Gisbers, directeur van twee basisscholen, geeft toe dat hij zich aangesproken voelt door de wijze waarop Leefbaar Utrecht en Leefbaar Hilversum zijn gaan dwarsliggen. ,,Ik herken dat zo goed. In Groesbeek moeten met hulp van projectontwikkelaars grote bouwprojecten van de grond komen. Dat zien wij niet zitten en dan ben je in de ogen van de gevestigde partijen populistisch en destructief. We verstoren hun feestje: hoe durven we!''

Fred de Groot van Gemeentebelangen Smallingerland twijfelt nog over zijn stemgedrag volgend jaar. ,,Ik ben blij met de komst van Leefbaar Nederland, want ik vind dat het tijd is voor enige vernieuwing in de Nederlandse politiek. Maar ik vind het tegelijkertijd ook griezelig. Je moet altijd afwachten wat er bij zo'n partij opborrelt.''

Ook is hij niet zo blij met het kandideringssysteem voor de Tweede Kamer dat Leefbaar Nederland introduceert. De partij hanteert daarbij een districtenstelsel. Degene die in zijn district de meeste stemmen haalt komt op de kieslijst. ,,Daarvoor moet je je toch profileren en reclame maken. Daar heb je geld voor nodig. Ik ben eerlijk gezegd een beetje bang voor Berlusconi-taferelen.''

Voor het voorstel van partijgenoten om de naam Gemeentebelangen Smallingerland te veranderen in Leefbaar Nederland voelt raadslid De Groot helemaal niets. ,,Ik vind het imago van mannen als Westbroek en Van Kooten niet zo sterk. Dat zijn horeca-ondernemers en discjockeys, tja, dat maakt me toch wat huiverig.'' Het gesloten compromis is nu Gemeentebelangen Smallingerland: voor een leefbaar Smallingerland.

Op dezelfde lijn zit Jan Dirk van Arkel, raadslid voor Dorpsbelang Son en Breugel. ,,Het gebruik van scheldwoorden in de raadszaal, zoals Westbroek dat in Utrecht doet, gaat mij te ver. Dat vind ik heel jammer. Hoewel ik het inhoudelijk vaak met mensen als Westbroek en Nagel eens ben, is de wijze waarop zij dat naar voren brengen beneden de maat, het heeft te weinig diepgang. Maar ik vrees wel dat het populistische gepraat gaat aanslaan.''

Peter Verberne, raadslid voor Lokaal Centraal uit Hoogezand-Sappemeer, ziet Leefbaar Nederland zeker niet als een gevaar voor het democratisch bestel. ,,Bij de bestaande partijen weet je ook niet welke figuren er op de lijst komen. Dat is allemaal vriendjespolitiek. Dát wil Leefbaar Nederland nu juist veranderen. Stel nu dat er vijftien flapdrollen voor die partij in de Tweede Kamer komen, dan is er niets aan de hand. Het is voor de oude partijen echter wel een belangrijk signaal dat er iets moet veranderen aan de achterkamertjespolitiek.''

Met wat de partij tot dusver naar voren heeft gebracht is Verberne, die morgen kandidaat is voor een plek in de regelementencommissie, niet gelukkig. Een jaar voor de verkiezingen staat er nog geen programma op papier. Een nieuwe partij beginnen is ook geen kleinigheid, zegt Verberne: ,,D66 had bij hun oprichting ook nog niet alles op een rijtje. Ik ben blij met Westbroek en Nagel. Het is voor mij een groot deja vu van de jaren zestig.''

Rie Woning, raadslid voor Verontruste Burgers Kampen (VBK), vindt dat zij wel iets weg heeft van Westbroek. ,,We zijn beide direct. Van mij zeggen zij ook dat ik een opportunist ben.'' Ooit was Woning raadslid voor de PvdA, maar toen ,,Kok met de WAO ging rommelen'' was de maat vol en zegde zij haar lidmaatschap op. VBK was het resultaat van hevig verzet tegen het buiten de gemeenteraad om genomen besluit om het Kamper gemeenteziekenhuis te sluiten. ,,Dat had succes, nu komt er een polikliniek voor terug. Sympathisanten haalden mij toen over om me verkiesbaar te stellen voor de raad.''

Woning kan zich helemaal vinden in het verzet van Leefbaar Nederland tegen de vriendjes- en achterkamerpolitiek. ,,Maar ik vraag me af of de partij iets toevoegt aan de Socialistische Partij. Ik vind dat die partij dat toch genoeg aan de kaak stelt. Daarom stem ik ook volgend jaar SP.''

Volgens oud-PvdA-kamerlid Rein Hummel, die in 1998 Leefbaar Heerlen oprichtte, wordt het hoog tijd dat Westbroek en Nagel dat 'paarse kletsgedoe' aanpakken. ,,Ik steun ook hun democratische opvattingen. De manier waarop zij de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer willen laten samenstellen vind ik de moeite waard. Dat maakt een einde aan de politieke kaste die zichzelf telkens in stand houdt.''

Inhoudelijk voelt Hummel, die de partij in 1990 verliet na de nodige interne ruzies, zich aangesproken door de strijd van met name mediamagnaat Willem van Kooten tegen de afstoting van overheidstaken en nutsvoorzieningen. ,,De privatiseringsgolf die geruisloos over het land is gekomen, heeft voor veel ellende gezorgd. Dan denk ik aan de NS, maar ook aan de postagentschappen die door de PTT zijn gesloten.''

Over de kans op succes volgend jaar voor Leefbaar Nederland is Hummel niet pessimistisch. ,,Je kunt Westbroek en Nagel natuurlijk in de hoek zetten als gevaarlijke opportunisten en querulanten, maar zij hebben in hun eigen omgeving dubbel en dwars bewezen dat zij kiezers in beweging kunnen brengen. Zij hebben de partij op de agenda gekregen, er is geen krant die het zich kan veroorloven hen te negeren. Dat is een prestatie. Op de Veluwe kent iedereen de naam ChristenUnie, maar daarbuiten is het snel afgelopen. Partijen die Westbroek en Nagel onderschatten maken, denk ik, een ernstige fout.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden