Bang om naar de dokter of naar school te gaan

Wat betekent het eigenlijk voor de naar schatting meer dan honderdduizend illegalen in ons land als de wet die illegaal verblijf strafbaar stelt werkelijkheid wordt?

Kunnen vreemdelingen zonder verblijfsrecht dan zomaar worden opgepakt?

Ja, dat kan. Maar dat is niks nieuws. Dat kan nu ook al. De wetswijziging maakt het alleen een stuk makkelijker: als een vreemdeling voor de eerste keer illegaal wordt aangetroffen, kan hij onder de nieuwe wet direct strafrechtelijk worden aangepakt. Dat begint met een boete. Na twee boetes kan een zogenoemd 'zwaar inreisverbod' worden opgelegd. Wie zo'n verbod aan z'n broek heeft en nogmaals in Nederland wordt aangetroffen, pleegt een misdrijf dat kan worden bestraft met een half jaar cel.

En de toegang tot voorzieningen als zorg en onderwijs?

Daar verandert niets aan, staat in de toelichting bij het wetsvoorstel. Kinderen mogen naar school, en wie medische zorg nodig heeft, krijgt dat gewoon. Maar of het zo werkt is zeer de vraag.

Hoezo?

Formeel mag het dan goed zijn geregeld, in de praktijk zal het anders gaan, waarschuwt bijvoorbeeld het College voor de Rechten van de Mens (CRM). Het College wijst erop dat veel illegale vreemdelingen nu al angstig zijn om naar de dokter te gaan of hun kinderen naar school te sturen. School- en doktersbezoek wordt beschouwd als een risico, ook al is dat risico er niet. Dat ziet ook Margreet Kroesen, van Dokters van de Wereld, een hulporganisatie uit Amsterdam die mensen zonder papieren de weg wijst naar medische zorgverleners. "Wij zien in ons werk veel angstige mensen, bang dat ze worden opgepakt als ze naar de dokter gaan. Veel illegalen leiden nu al vaak een geheim en weggestopt bestaan."

En dat zal erger worden als illegaliteit strafbaar wordt?

Ja. Althans, dat vrezen en voorspellen allerlei instanties. De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) bijvoorbeeld zegt, net als het CRM: 'Het is bekend dat de angst voor ontdekking nu al tot gevolg heeft dat niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen contacten met overheidinstellingen en maatschappelijke organisaties zoveel mogelijk vermijden'. Het ligt voor de hand, zegt de ACVZ, dat de nieuwe wet dat alleen maar verergerd en veel illegalen zullen proberen 'ondergronds' te blijven. "Daar hou ik m'n hart voor vast", zegt Magreet Kroesen van Dokters van de Wereld. "Wij kennen al voorbeelden van mensen wier leven zich bijna helemaal binnenshuis afspeelt. Dat wordt alleen nog maar erger."

Maar hulp aan illegalen wordt niet strafbaar toch?

Dat klopt ten dele. Wie hulp biedt aan iemand die een 'zwaar inreisverbod' heeft gekregen, is wél strafbaar. "Maar los daarvan zal de wet zorgen voor grotere terughoudendheid bij hulpverleners", vreest Margreet Jenezon van Stil, een Utrechtse organisatie die hulp biedt aan mensen zonder verblijfsvergunning. "Dat zien we nu ook al. Net zoals illegalen zelf bang zijn om naar hulpverleners te stappen, zijn die hulpverleners niet zelden bang om hulp te bieden."

Dat bleek eerder ook al uit onderzoek door het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum van het ministerie van veiligheid en justitie en ook instanties als de ACVZ en het CRM waarschuwen ervoor.

Illegale vreemdelingen zijn vatbaar voor uitbuiting. Door illegaal verblijf strafbaar te stellen, wordt illegaliteit teruggedrongen en die uitbuiting tegengegaan, staat in de toelichting bij het wetsvoorstel. Zal dat werken?

Integendeel, klinkt het alom. "Een illegale vrouw huurt een kamer in ruil voor onbetaalde seks met haar huisbaas", verhaalt Kroesen. "Dat is een gruwelijke vorm van uitbuiting waar we regelmatig van horen. Maar zal zo'n vrouw naar de politie durven als ze daar het risico loopt om vervolgd te worden omdat ze illegaal is?"

Bovendien, vult Jenezon aan, plaatst de nieuwe wet de uitbuiters in een sterkere positie: "Ze kunnen hun slachtoffers dreigen met de politie". Ook instanties als de Raad van State, de ACVZ en het CRM waarschuwen voor dat neveneffect.

Veel illegalen leiden nu al vaak een geheim bestaan

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden