BAND

Wereldwijd vervlechten economieën. Globalisering, heet dat met een duur, maar veel gebruikt woord. Nadeel van globalisering is dat vrijwel niemand meer weet wat de herkomst is van gewone producten. Uit alle delen van de wereld komen de grondstoffen en halffabrikaten die uiteindelijk in het, ons bekende en ogenschijnlijk simpele, eindproduct belanden. Zo bevat een enkele autoband halffabrikaten uit minstens 15 landen. Een ontrafeling in vijf delen. Deel 1: De autobanden van Vredestein.

Marketing-manager G.J. Bomhof trekt de vergelijking om de plek van Vredestein in de autobandenwereld te schetsen. Vredestein is geen grote. Van de 660 miljoen autobanden die jaarlijks wereldwijd worden gemaakt, komen er 3,5 miljoen uit de fabriek in Enschede, die vijftig jaar geleden met Amerikaans geld (maar niet met Marshall-hulp) is opgetrokken. Vredestein heeft een moeilijke tijd achter de rug. Enkele jaren geleden nog werd openlijk gespeculeerd op een naderend einde. Maar nu lopen de zaken heel behoorlijk, zegt Bomhof.

Dat komt omdat Vredestein het roer omgooit. Niet langer probeert het bedrijf op te boksen tegen de Michelins, Goodyears en Firestones, de grote jongens, de makers van wat Bomhof 'massabanden' noemt. Niet langer richt Vredestein zich op autofabrikanten en importeurs, in de hoop dat zij hun modellen standaard voorzien van Vredestein-banden. Vredestein zoekt het in specialisatie, in het aanbieden van extra veiligheid: in speciale zomer- en winterbanden en in vier-seizoenenbanden die meer veiligheid bieden dan gewone all-weatherbanden.

Die markt is kleiner en moet deels nog worden gemaakt, zeker in Nederland waar de automobilist niet gewoon is zijn banden per seizoen te wisselen. Die markt is ook riskant, want milde winters stemmen niet tot nadenken over de aanschaf van speciale banden.

Maar voordelen heeft de keuze ook: de banden zijn duurder dan gewone (zo'n 10 tot 20 procent, zegt Bomhof; de prijzen variëren van 120 tot ruim 500 gulden), de marges hoger. Bovendien richt Vredestein zich op de vervangingsmarkt: op de garages, de automobilist. Die markt is groter dan de markt voor nieuwe banden en minder conjunctuurgevoelig. En Vredestein kan zijn eigen vraag creëren: de automobilist die winterbanden gebruikt, zal in de wellicht zomerbanden nodig hebben.

De nieuwe Vredesteinbanden, die namen hebben als T Trac, Protrac, Wintrac, Snowtrac en Quatrac worden ontworpen in het lab, het hart van de apotheek. Daar wordt geëxperimenteerd met het mixen van de grondstoffen en het aanbrengen van profielen. Daar worden de speciale mengsels gemaakt, waarbij rekening wordt gehouden met vele eisen: droog weer, nat weer, sneeuw, ijzel; goede wegen, slechte wegen, een band moet het doen. “Een band is één groot compromis”, zegt Bomhof. “Een gladde band geeft weinig geluidshinder, maar is gevaarlijk bij sneeuw en ijs. Als het glad is, is een band met veel profiel veilig. Maar bij droogte geeft zo'n band te weinig stabiliteit.” Met zijn speciale banden, zoekt Vredestein naar de randen van het compromis dat een autoband nu eenmaal moet zijn.

Voor een consument mag een band een eenvoudig product zijn van rubber, in feite is het een chemisch-technologisch hoogstandje waarin 20 tot 40 halffabrikaten zijn verwerkt. Die komen van heinde en ver. A. Dijks, director research and development, komt zonder veel nadenken tot 15 verschillende landen.

Bijna de helft van een autoband bestaat uit rubber of beter: rubbers. Nog altijd is natuurrubber een belangrijk bestanddeel. Het komt, als vanouds, van plantages uit Maleisië en Indonesië. Het natuurrubber wordt gemengd met synthetische rubbers. Concerns als Bayer, Shell, het Italiaanse Enichem, Exxon, Monsanto behoren tot de producenten. Zelfs uit Korea betrekt Vredestein soms synthetich rubber.

Roet is, met een gemiddeld aandeel van 32 procent, het tweede bestanddeel van een band. Roet wordt gemaakt in de Botlek. Carbon Black Nederland, een onderdeel van het Duitse chemieconcern Degussa, en Cabot, 's werelds grootste roetmaker, zijn de leveranciers. In één band worden meerdere roetsoorten verwerkt. Olie is, met een aandeel van 12,5 procent het derde bestanddeel. Het wordt toegevoegd om het mengen van de rubbers en het roet mogelijk te maken. 'Aromatische olie' heet het in vaktaal, het is een mengsel van aardolieproducten en wordt geleverd door concerns als Shell, BP en Mobil.

Eigenlijk is het aandeel van olie nog groter dan 12,5 procent. Want ook synthetische rubbers, roet, rayon, polyester en nylon bestaan voor een flink deel uit (aard)olie(producten). De kunststoffen rayon, polyester of nylon gebruikt Vredestein voor de binnenkant van de band. Voor snelle wagens is rayon nodig, Akzo is Europa's grootste producent van rayonbandengaren.

Dupont, ICI en Akzo Nobel behoren tot de leveranciers van nylon. Het rayon, nylon of polyester wordt, voordat de band in elkaar wordt gezet, ingepakt in een laagje rubber, dat qua substantie verschilt van andere rubberlagen. Ook staalkoord, bedoeld ter versteviging van een band, wordt in een rubberlaagje verpakt. Luxemburg, België, Italië en Frankrijk zijn de landen waar het 0,6 millimeter dikke staalkoord wordt gemaakt; het Belgische Bekaert, dat ook hekken maakt, is 's werelds grootste producent.

Voor de productie zijn vervolgens nog een aantal chemicaliën nodig, geleverd door grote concerns als Akzo Nobel en Bayer of door kleinere gespecialiseerde producenten. Zo zijn er 'versnellers', chemische stoffen die maken dat chemische reacties sneller verlopen. Ze komen (onder meer) uit Engeland, Spanje, Italië, België en Duitsland. Dan zijn er anti-oxidanten en anti-ozonanten, stoffen die voorkomen dat het rubber wordt aangetast door zuurstof respectievelijk ozon. Vredestein haalt die stoffen uit een paar westerse landen en uit Tsjechië. Akzo Nobel is één van de leveranciers van aktivatoren, stoffen die ervoor zorgen dat de ene stof reageert met de andere. Eén 'heel specifiek' (Dijks) chemicalie komt uit de VS, het land dat in 1946 nog vrijwel alle grondstoffen leverde, omdat Europa destijds in puin lag.

En tenslotte is er zwavel, een klein, maar essentieel onderdeel. Zwavel zorgt ervoor dat rubbermoleculen een netwerk vormen en bijelkaar blijven en niet, zoals kauwgom of spaghetti, uitrekken. Die rol van zwavel is bij toeval ontdekt door Charles Goodyear. Zwavel wordt gemaakt in zwavelfabrieken: ook van dit product is Akzo Nobel één van de leveranciers.

Bij de productie van een band staan drie machines centraal. Allereerst zijn dat de mengers. In een menger worden bij een temparatuur van 120 graden de rubbers gemengd met het roet en een aantal chemicaliën. In een tweede menger wordt deze mix vermengd met zwavel en versnellers. Zo ontstaat het product dat eruitziet als het product dat in de volksmond bekend staat als 'rubber'. Het 'rubber' dat uit de mengers komt, kan van dag tot dag verschillen. Want het 'rubber' van het loopvlak van de band is anders van samenstelling dan het 'rubber' waaruit de zijkant van de band is opgebouwd. De laagjes 'rubber' waarin het staalkoord en de kunststoffen zijn verpakt hebben weer een andere samenstelling. En die samenstelling verschilt weer van het dunne laagje dat aan de binnenkant van de band zit en als vervanger dient van de vroegere binnenband.

Tenslotte verschillen de mengsels die nodig zijn voor de onderdelen van de Snowtrac weer van de mengsels die nodig zijn voor de andere types. Alle types zijn er bovendien nog in meerdere maten. Al met al bouwt Vredestein ruim 100 verschillende banden voor personenauto's en 15 verschilende voor bestelwagens. Plus nog eens ruim 100 voor landbouwwagens en trekkers.

De bandenbouwmachine is de tweede spil bij de productie. Deze machine voegt de verschillende rubberlagen bijeen tot een band: de laag voor het loopvlak, de laag voor de zijkant; de lagen waarin de kunststoffen en het staalkoord zijn verwerkt en het laagje 'innerliner', de vervanger van de binnenband. De nieuwste bandenbouwmachines werkt geheel geheel automatisch. “Wij zijn de enige in de wereld met zo'n machine”, zegt Dijks.

Tenslotte is er de vulkanisatiepers. De band die de bandenbouwmachine verlaat, is zwart, glad en profielloos. In de vulkanisatiepers wordt bij temperaturen van 200 graden de gladde band tegen een vorm aangedrukt: het profiel. De pers is tevens de machine waarin de vinding van Goodyear op moderne wijze is toegepast. Alleen bij temperaturen boven de 150 graden doet het zwavel, dat al vroeg in het productieproces is toegevoegd, zijn versterkende werk.

Van de 15 à 16 000 autobanden die Vredestein dagelijks bouwt, gaat 90 procent de grens over. De klanten van de speciale banden zijn vooral te vinden in Duitsland, Oostenrijk, Italië, landen waar de klimaatverschillen groot zijn. Vrijwel altijd zijn de klanten de eigenaren van luxe wagens, van Opel Vectra tot en met de grote BMW's en Mercedessen. In Nederland is de afzet relatief klein, al krijgen automobilisten ook in Nederland meer oog voor veiligheid. Waarom? Vanwege de ijzel van de afgelopen winters en de slippartijen op de snelwegen met Zoab, het zeer open asfaltbeton.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden