'Band met gezin niet doorknippen'

2013 is het jaar van de gezinshereniging. Nederland werpt volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR te veel juridische en praktische obstakels op, met schrijnende situaties als gevolg. Trouw besteedt hier de komende weken aandacht aan en portretteert enkele vluchtelingen die op de komst van hun gezin wachten.

Streng is prima, maar dan wel altijd met oog voor het individu, zegt René Bruin van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. "Het Nederlandse asielbeleid is, zo krijgen we steeds te horen 'streng en rechtvaardig'. Nederland laat procentueel veel asielzoekers toe als vluchteling of als persoon die behoefte heeft aan internationale bescherming. Maar als het gaat om gezinshereniging wijst Nederland juist vaak aanvragen af. Er zijn te veel obstakels."

Het Nederlandse kantoor van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR heeft 2013 uitgeroepen tot Jaar van de Gezinshereniging. Chef René Bruin: "Nederland erkent het Vluchtelingenverdrag en het Verdrag voor de Rechten van het Kind. Noemt het gezin de hoeksteen van de samenleving. Maar als het om gezinshereniging van erkende vluchtelingen gaat, loopt het helemaal niet zo soepel."

UNHCR Nederland hoopt dit jaar op een doorbraak, op een rechtvaardiger beleid om schrijnende, onbegrijpelijke situaties te voorkomen of snel op te lossen. Trouw besteedt de komende weken aandacht aan de moeizame gang van zaken bij gezinshereniging en portretteert enkele vluchtelingen die op de komst van hun gezin wachten.

De regels rond gezinshereniging zijn in 2009 flink aangescherpt, nadat toenmalig staatssecretaris Albayrak (justitie) melding maakte van fraude bij vooral Somalische gezinnen. Nieuw beleid zorgde ervoor dat het percentage afwijzingen, in 2008 zo'n 19 procent, drie jaar later boven de tachtig procent lag. Bruin: "Ik weet dat er soms is gerommeld met documenten, maar was het echt allemaal list en bedrog? Of is er mogelijk iets te gemakkelijk een stempel met 'fraude' gebruikt? Ik heb geen onderzoek gezien dat een zo negatieve reactie op verzoeken tot gezinshereniging rechtvaardigt."

Er ís ook geen onderzoek geweest, niet in de vorm van dikke pakken papier of zo, erkent het ministerie: "Er waren signalen, bijvoorbeeld van de marechaussee, over mensenhandel", zegt justitiewoordvoerder Charlotte Menten. "Maar we kwamen zelf ook hele grote gezinnen tegen. Echtparen, begin dertigers, met vijftien kinderen. Dat kan natuurlijk, maar we vermoedden fraude. We hebben voor een andere aanpak gekozen en toen steeg het aantal afwijzingen enorm. Daaruit hebben we afgeleid dat er gesjoemeld werd. Of dit percentage van ruim tachtig procent nu reëel is? We hebben onlangs het beleid weer aangepast, bijvoorbeeld op het gebied van het DNA-onderzoek bij kinderen die voor de nareisregeling in aanmerking komen. Dat zal zeker weer effect op dat percentage hebben."

Nederland voert al jaren een restrictief asielbeleid, stelt Bruin. "Maar als na zo'n pittige procedure wordt erkend dat iemand vluchteling is, dan heeft hij bepaalde rechten zoals het recht op gezinshereniging. Zo'n aanvraag moet met enige urgentie worden behandeld. Iemand vlucht om te overleven. Maar pas als hij zijn gezin weer bij zich heeft, kan hij het leven echt hervatten."

Het ministerie streeft naar een snelle, maar vooral ook nauwkeurige procedure. "Verhalen moeten wel enigszins geloofwaardig zijn. De ervaring is dat leugens anders soms jaren later aan het licht komen. En dat is dan extra vervelend, ook voor de vluchteling", zegt woordvoerder Menten.

UNHCR Nederland ziet juridische en praktische obstakels, die (snelle) gezinshereniging in de weg staan. Bruin geeft het voorbeeld van een Somaliër die naar Jemen vluchtte en daar een gezin stichtte voor hij in Nederland terechtkwam, en van een Iraniër die een Iraakse vrouw trouwde. Artikel 29 van de Vreemdelingenwet ¿ dat het meest gunstig voor erkende vluchtelingen zou zijn - wordt zo uitgelegd dat een gezin gevormd moet zijn in het land van herkomst. Bij de twee voorbeelden van Bruin is dat niet het geval. "Deze eis gaat voorbij aan het feit dat jonge mensen op de vlucht soms jarenlang onderweg zijn, in andere landen verblijven en dan verliefd kunnen worden."

Ook de voorwaarde dat echtpaar en (pleeg)kinderen op het moment van vertrek uit het land van herkomst feitelijk een gezin vormen, blijkt een belemmering. Want soms zijn gezinnen door aanslagen of burgeroorlogen al uit elkaar gerukt. Of worden de kinderen door hun oma verzorgd omdat dat veiliger is. Of de partner is onvindbaar. En zonder toestemming van de partner is gezinshereniging uitgesloten, stelt de overheid. De kinderen zijn de dupe, zegt Bruin. Staatssecretaris Teeven stelt daar tegenover dat hij geen kinderen zonder toestemming van de andere ouder toelaat, omdat hij ze niet aan het ouderlijk gezag kan onttrekken.

En dan zijn er bezwaren van 'praktische aard'. De achtergebleven gezinsleden hebben geen reis- en identiteitsdocumenten, geen visum en ze moeten met een DNA-test bewijzen dat de kinderen werkelijk hun eigen kinderen zijn. Bruin: "Daarvoor moet je allemaal naar de Nederlandse ambassade. Maar die is er niet in landen als Somalië, Jemen en Irak. Het komt voor dat de IND de achtergebleven ouder aanraadt met het gezin van bijvoorbeeld Jemen naar Saoedi-Arabië te reizen. Dat wordt moeilijk als zij geen documenten hebben. We moeten eens nagaan of zo'n DNA-test ook door het Rode Kruis kan worden uitgevoerd als er geen Nederlandse ambassade voorhanden is. Of dat het in een andere ambassade kan. Misschien kan de UNHCR daar een rol bij spelen. Laten we daar eens over nadenken."

Bruin zet vraagtekens bij de passage in het regeerakkoord waarin de mogelijkheid voor gezinshereniging voorbehouden blijft aan 'het kerngezin'. "Horen pleegkinderen officieel dan niet bij een gezin? En waarom is dat bij Nederlandse pleegkinderen dan anders? Het zou toch wat zijn als je op vakantie gaat en je moet je pleegkinderen bij de grens achterlaten. Er zijn in die oorlogsgebieden heel wat kinderen in pleeggezinnen. Het rottige van rotoorlogen is namelijk dat er slachtoffers vallen, ook slachtoffers die kinderen hebben."

De UNHCR wil ook aandacht voor de lange procedure bij gezinshereniging. "In de zaken die ik onder ogen krijg, gaat het meestal over jarenlange procedures. Als het zo lang duurt, worden mensen wanhopig. Dan is de kans groot dat ze iets ondernemen dat ze beter niet kunnen doen. Bijvoorbeeld via een smokkelaar naar Nederland komen. Kinderen op een gammel bootje zetten dat vanuit Turkije op weg gaat naar Griekenland, of vanuit Noord-Afrika naar Malta, Italië of Spanje probeert te varen. Afschuwelijk natuurlijk."

Bruin werd onlangs gebeld door een vader: "We hoefden ons best niet meer te doen voor zijn kind. Het was overleden. Dat vind ik verschrikkelijk. Het gevoel van urgentie zou moeten groeien. We moeten de zorgen van deze erkende vluchtelingen serieuzer nemen. Het zijn mensen die hier verblijf hebben gekregen omdat ze het echt nodig hebben. Kunnen we dan na jaren van wachten op een status, daarna met droge ogen zeggen: nu moet je maar weer eens een paar jaar gaan wachten tot je vrouw en kinderen hier kunnen komen? "

"Er ging een tijdje geleden zo'n verhaal dat Iraakse meiden zich in Syrië prostitueerden: 'survival sex'. Stel je voor dat hun vader of moeder hier zit. We hebben het over mensen die gevaar liepen, huis, haard en gezin hebben achtergelaten. Die mogelijk mishandeld of gemarteld zijn en die op de vlucht naar Europa ook het een en ander zullen hebben meegemaakt. Ze zijn de band met hun land kwijt, we mogen niet ook nog eens de band met hun gezin doorknippen. Als we willen dat zij snel integreren, dat het hier goed met hen gaat, dan zal het gezin zo snel mogelijk moeten worden herenigd."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden