'Banaliteit van het kwaad regeert'

De Vlaming Elvis Peeters is een van de zes genomineerde schrijvers voor de Librisprijs 2013. Hij is in de race met zijn roman 'Dinsdag'. Herstel: hún roman 'Dinsdag'. Peeters schrijft zijn boeken samen met zijn vrouw.

Het is één naam, Elvis Peeters, maar er gaan twee auteurs achter schuil. Toch komt meestal alleen de manlijke helft opdagen bij interviews. Zo ook vandaag. Op het terras van de Permeke Bibliotheek van Antwerpen zullen we het toch echt moeten doen met slechts één Elvis Peeters.

Niet dat die niks te vertellen heeft.

Integendeel, met Peeters vliegt de tijd. Hij is duidelijk een denker. Een denker die achter het schijnbaar alledaagse vaak iets groters ontwaart.

Zo moeilijk is dat volgens hem ook niet.

Je hoeft de krant maar open te slaan en de literatuur ligt als het ware op straat. "Net nog. Kijk maar."

Op het tafeltje naast ons ligt de Vlaamse krant Het Laatste Nieuws met de inderdaad intrigerende kop 'Nu al ontslagen voor het te duur wordt'.

Maar daar komen we zo op.

We moeten het eerst maar eens over de Librisnominatie hebben. Want zijn 'Congo-roman' 'Dinsdag' dingt mee om die grote literatuurprijs overmorgen te winnen. Het boek haalde eerder al de shortlist van de AKO-literatuurprijs en de longlist van de grootste prijs in Peeters' thuisland: De Gouden Boekenuil.

Het kan haast niet anders of de jury's zijn vooral gevallen voor de durf van het schrijversduo 'die', aldus de Librisjury, 'zonder moreel oordeel te vellen op unieke wijze een veelomvattende geschiedenis hebben vorm gegeven'.

Is het nog twee nachtjes slapen of nog twee nachtjes wakker liggen?
"Om op die shortlist te staan is mooi. Maar ik ben mij bewust van de toevalligheid van die lijst. Zijn dit echt de zes beste boeken van het afgelopen jaar in het Nederlands taalgebied? Bij zowel de AKO- als de Librisprijs is dat allemaal erg relatief, al zal er toch ook niet snel een rotslecht boek op komen te staan."

Bent u iemand die dan gaat zitten berekenen wat uw kansen zijn?
"Ik heb wel de meeste van de andere genomineerde boeken gelezen. Allemaal totaal verschillende romans. Voor de jury is het ook moeilijk vergelijken. Het is gewoon: hebben we nu zin in een peer, een appel of een banaan? Al kun je van een boek wel stellen: dit is binnen dit genre erg goed. Of: dit boek zou over tien jaar ook moeten kunnen winnen. Dat laatste zou eigenlijk de norm moeten zijn.

Ach, als we winnen zou het mooi zijn. Maar het verandert alleen iets aan de publieke belangstelling voor het boek. Het boek is immers geschreven, je kunt daar niks meer aan doen."

Als 'we' winnen, zei u, want u schrijft die boeken samen met uw vrouw Nicole van Bael. Hoe gaat dat samen schrijven?
"Ieder schrijft steeds zijn eigen stuk en dan leggen we dat aan elkaar voor. We zijn een goed schrijversduo. We gaan wekelijks op café en dan praten we veel. We doen dat bewust niet thuis omdat het er dan te hard aan toe gaat. We verdedigen natuurlijk allebei onze eigen stukken."

Je merkt als lezer niet dat hier twee mensen aan het werk zijn geweest. Hoe voorkom je een stijlbreuk?
"Nicole is een meester in het structureren van een roman. Zij kan hoofdstukken zo verschuiven dat het geheel als een puzzel in elkaar past.

Het plot ontwikkelt zich gaandeweg. Wij kunnen dat niet op voorhand bedenken. Dat zou ook niet fijn zijn.

Wij wisten bijvoorbeeld niet dat de hoofdpersoon in 'Dinsdag' in Congo terecht zou komen."

Is 'Dinsdag' een zogenaamde 'Congo-roman'?
"Je zou het boek net zo goed een vrachtwagenchauffeur-roman kunnen noemen. Het speelt zich voor een groot deel daar af, maar we dachten niet: laten we een Congo-roman schrijven. Zoiets ontstaat en het onderwerp is vanzelfsprekend. In gans Vlaanderen kent iedereen wel een Congo-ganger en de verhalen die daarbij horen. Veel van wat er in dit boek gebeurt komt uit de werkelijkheid, dat zijn verhalen die wij gewoon in ons dorp gehoord hebben.

Maar waren wij Fransen geweest, dan had de hoofdpersoon in Indo-China gevochten. Voor mij is 'Dinsdag' een roman over iemand die het leven pakt zoals het komt."

Dat mag je wel zeggen. Voor een verkrachting meer of minder deinst hij niet terug.
"Hij is iemand zonder scrupules, ja. Maar tegelijkertijd is hij ook invoelend en warm voor anderen."

Normoverschrijdend gedrag komt vaker in uw werk voor. De roman 'Wij' uit 2009 is nog veel explicieter. Waarom voelt u zich zo aangetrokken tot dat grenzeloze?
"Omdat zulk gedrag onze tijd typeert. Hier, ik las net in de krant dat werkgevers nu al mensen gaan ontslaan. Om voor te zijn dat ontslaan straks duurder wordt. Dat is de tijdgeest. Bankiers die goochelen met miljarden; dat gedrag is gemeengoed geworden. De banaliteit van het kwaad regeert.

Maar wat mij nu zo intrigeert is dat we dat gedrag eerder accepteren als het is ingegeven vanuit een economisch perspectief. Want dan is het efficiënt en dan is het goed, dan is er begrip. Maar vertonen we datzelfde gedrag van mens tot mens, dan wordt daar heel anders naar gekeken."

U en uw vrouw ondervonden dat zelf in een uitzending van 'De Wereld Draait Door' in 2009. U werd daar nogal vijandig bejegend omdat u 'zulke verschrikkelijke dingen' had opgeschreven in de roman 'Wij'. Schrok u daarvan?
"De impact van zo'n uitzending is enorm. Normaal krijgt onze website ongeveer vijftien bezoekers per dag maar na die uitzending waren dat er ineens tweehonderd per dag en dat hield een paar weken lang aan. Het straffe was dat we boze mailtjes kregen van mensen die het boek niet eens gelezen hadden maar juist datgene eruit pikten wat er door de redactie van het programma was geselecteerd. De meest explicite passages, natuurlijk, zoals die over seks met een poesje. Ook tijdgeest: kom niet aan dieren.

Het was inderdaad een hele toestand. Als jullie dat zo opschrijven, werd ons verweten, dan gaat de jeugd dat gedrag overnemen. En dat terwijl we niks uit 'Wij' hadden verzonnen. Alles wat erin staat is al gebeurd. We haalden het gewoon uit de krant."

Wordt literatuur nog wel begrepen? Ik bedoel: al had u het wél verzonnen.
"De impact van kunst is kleiner geworden. Ook daar zie ik dat slechts de economische drijfveer de boventoon voert. Als ik uitgever Mai Spijkers 'Vijftig tinten' hoor verdedigen, dan gaat het hem dus om boeken en niet om literatuur. Naast schrijver ben ik muzikant en in de muziek merk ik het ook.

Als wat je maakt niet in een of ander concept past, is het moeilijker om uit te geven. Een vreemd gevolg van het internet. Paradoxaal genoeg heeft dat zich niet ontwikkeld tot een democratisch netwerk maar leidt het eerder tot minder cohesie waarin vooral gelijkgestemden elkaar opzoeken.

In die zin gaat de hoofdpersoon uit 'Dinsdag', de naamloze hoofdpersoon, daar dwars tegenin. Hij maakt géén onderscheid tussen verschillende groepen. Hij zou iedereen kunnen zijn."

Ook genomineerd
Esther Gerritsen - Dorst

Volgens de jury beschrijft Esther Gerritsen in deze roman vol dialogen 'op sublieme wijze de weerbarstige relatie tussen een ongeneeslijk zieke moeder en haar wankelmoedige dochter'.

Arnon Grunberg - De man zonder ziekte

Grunberg wijkt hier af van zijn absurdistische schrijfstijl. Het absurde zit nu in de onveilige situatie waar de hoofdpersoon ¿ een Zwitserse architect ¿ in terecht komt. Leest bijna als een thriller.

Oek de Jong - Pier en oceaan

'Grote Nederlandse Roman', waarin De Jong de tijdgeest van de jaren vijftig en zestig beschrijft. De lezer moet over een lange adem beschikken om 800 pagina's bij de les te blijven, al zegt de jury: 'Indrukwekkend hoe Oek de Jong 800 pagina's lang de aandacht van de lezer gevangen weet te houden met een verhaal waarin niets wereldschokkends gebeurt. Dat kenmerkt een groot schrijver'.

Christiaan Weijts - Euforie

In zekere zin ook een 'architectenroman' (net als die van Grunberg). De jury: 'Christiaan Weijts heeft met Euforie misschien wel de meest ambitieuze en gewaagde roman van het jaar geschreven'.

Tommy Wieringa - Dit zijn de namen

Een boek, stelt de jury, 'waarin stilistische bravoure, filosofische diepgang en aforistische kracht gepaard gaan met een hecht getimmerde compositie'.

Meer dan schrijver
Elvis Peeters is een pseudoniem van Jos Verlooy (1957). Maar de auteursnaam staat voor twee mensen: zijn vrouw Nicole van Bael is co-auteur. Peeters debuteerde in 1992 met een verhalenbundel. In 1998 verscheen zijn eerste roman 'Spa'. Hij heeft ook enkele kinderboeken, theaterstukken en hoorspelen op zijn naam staan. Behalve samen met zijn vrouw verhalen schrijven doet Peeters ook dingen zonder haar; muziek maken vooral. Hij is zanger van popgroep 'De Legende' en 'Aroma di amore'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden