Ballonvaart boven Vlaanderen

Een pierdun boekje, waar een grote poëtische kracht van uitgaat

De Vlaamse schrijver Leo Pleysier (1945) staat te boek als een moeilijk auteur; geen toegankelijk verhalenverteller of sappige barokmeester maar een typisch intellectuele schrijver. Niettemin speelt zijn achtergrond - boerenmilieu in de Kempen - een belangrijke rol in zijn werk. Je zou hem een verstaanbaar experimenteel kunnen noemen: hij onderzoekt taal en cultuur van zijn geboortestreek, aanvankelijk vooral kritisch, maar in toenemende mate ook empathisch. Een mooi voorbeeld daarvan is de roman 'Wit is altijd schoon' uit 1989, waarin Pleysier zijn moeder aan het woord laat, die op irritante wijze maar doorkletst in haar streektaaltje, maar die hij ten slotte ook liefdevol herdenkt "met haar buitensporigheid, haar overdaad, haar surplussen, haar taalteveel".

Ook in Pleysiers jongste verhalenbundel 'De zoon, de maan en de sterren' overheerst die houding van scherpzinnig begrip. Het is een pierdun boekje met vijf korte verhalen, alleen 'Hemelvaartsdag' heeft wat meer lengte. Het is ook direct het pièce de résistance van deze bundel. Een verpleegster die een ballonvaart maakt boven Vlaanderen, laat alle mogelijke stemmen uit de wereld om haar heen in lange, gefragmenteerde associatieketens passeren.

Omdat het nu eenmaal proza is en dus achter elkaar geschreven, is het een lineair verslag, maar eigenlijk heb je het gevoel dat je al die stemmen gelijktijdig en door elkaar zou moeten horen. Het verhaal geeft je het gevoel van die beroemde Lucebert-regel: "Er is alles in de wereld het is alles." Een bezoek aan de Niagara Falls vloeit naadloos over in de levering van een thuismaaltijd: "En als je dan langs de rivieroever wandelde tot je ter hoogte kwam van de plek waar de breuken in de bedding zitten en waar het gedonder van het neerstortende water het sterkst is, kreeg je na een tijd het gevoel alsof de kracht en het gewicht van al dat water ook het daglicht naar beneden meezoog. Aanstonds brengen ze mijn eten. In een maaltijddoos. Warm. Zo hoop ik toch. Want soms komen ze hier aan met eten dat al koud geworden is." De schrijver neemt al die verschillende stemmen en geluiden om zich heen waar in de gedaante van die ballonvarende vrouw. Zo horen we geklaag over te veel allochtonen, Bjarne Riis met zijn Tour de France-wijsheden, Bachs 'Actus Tragicus', Joodse oudjes die willen verhuizen, een scheikundeleraar die een leerling slaat, iemand met een businessplan, berichten over drones. Er is alles, inderdaad.

Pleysiers proza is niet in de eerste plaats mooi of meeslepend, maar attendeert je op de volle mensheid met haar kleurrijke contrasten en verbanden. In 'Alfabet' probeert de zoon zijn verlamde en afatische moeder moeizaam een tekst te ontlokken terwijl om hen heen het dagelijks leven onverschillig voortdruist, in 'Lift off' volgt de vader in gedachten zijn kinderen naar het verre West-Afrika. Steeds vinden fusies tussen verschillende werelden plaats.

In zekere zin schept Pleysier daarmee een metafoor van zijn eigen ontwikkeling, vanuit de cocon van een Kempense jeugd verder kijken dan je neus lang is. Waar jongere Vlamingen als Dimitri Verhulst, Yves Petry, Erwin Mortier, hoe verschillend ook, toch steeds kleine kringetjes of binnenwerelden beschrijven, zoekt Pleysier vanuit individuele ervaringen nadrukkelijk aansluiting bij de buitenwereld.

Hij wil de lezer niet charmeren of meeslepen, die moet zelf zijn weg in dit proza zoeken. Bijvoorbeeld in het slotverhaal(tje), een korte idyllische jeugdherinnering, meer niet. "Heerlijke momenten waren dat, zei ze, en ik zal ze nooit vergeten." Literatuur als bewaarplaats voor ervaringen. Literatuur ook die tijd nodig heeft om te bezinken. Maar dan, na een tijdje rijpen, voel je haar poëtische kracht.

Leo Pleysier: De zoon, de maan en de sterren.

De Bezige Bij, Amsterdam; 130 blz, euro 16,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden