Opinie

Balletten van Nacho Duato doen denken aan zilte zomerbriesjes.

In eigen land heeft Nacho Duato, choreograaf en artistiek leider van het in Madrid gevestigde Compañía Nacional de Danza, de status van een superster. Met zijn klassiek gevormde Spaanse neus en gebeeldhouwde kaken heeft Duato naast supermodellen Claudia Schiffer en Linda Evangelista in commercials gestaan, in speelfilms gespeeld en modeshows gelopen. De volgens velen ’knapste man van Spanje’ prijkte op covers van zo’n beetje alle tijdschriften en meisjesagenda’s en poseerde zelfs eens naakt. Duato: „Maar alle tamtam was voor de dans, louter met de bedoeling de kunstvorm en mijn gezelschap in de schijnwerpers te zetten.”

Compañía Nacional de Danza heeft zich met de charismatische Nacho Duato (Valencia, 1957) ontwikkeld als een van de meest gevraagde en meest geliefde dansgezelschappen ter wereld. De komende dagen is de groep na lange tijd weer in Nederland te zien. Duato: „En dat is verschrikkelijk spannend. Ik heb mijn ontwikkeling als danser en als choreograaf grotendeels in Nederland doorgemaakt. Het is een ’thuiskomen’, maar we moeten de verwachtingen wel zien waar te maken.”

Zeventien jaar geleden verliet de Spanjaard het Nederlands Dans Theater (NDT), waar hij met zijn viriele fysiek en krachtige podiumpersoonlijkheid jarenlang een van de gezichtsbepalende dansers was. Met Jirí Kylián als mentor, zette hij bij het Haagse gezelschap zijn eerste choreografische schreden, resulterend in het weergaloze ’Jardí Tancat’ in 1983, direct goed voor de eerste prijs op de internationale choreografiewedstrijd Wettbewerb in Keulen.

In 1988 werd hij huischoreograaf bij NDT, waarvoor hij in totaal vijftien balletten creëerde. Als protégé van toenmalig artistiek directeur Kylián werd hij beschouwd als diens opvolger. Maar het lot beschikte anders voor Kyliáns gedoodverfde ’kroonprins’. Duato: „Ik werd letterlijk door mijn land ’geroepen’. De minister van cultuur vroeg of ik van het nationale klassieke balletgezelschap een groep wilde vormen die recht zou doen aan Spanje en zijn inwoners.”

Duato trad in 1990 aan als artistiek leider van het balletgezelschap en trof een „dinosauriër” aan. „Een moloch, een hardnekkige echo van Franco’s dictatuur, waarin de Spaanse cultuur was gereduceerd tot stierenvechten, castagnetten en voetbal. Het balletgezelschap probeerde halsstarrig de stijl van het Russische Bolshoi en het Ballet van de Parijse Opéra te imiteren. Want dat mocht ’ballet’ heten. Maar wat moet die stringente academische stijl in een land waar dat op geen enkele manier is verankerd in de cultuur? Het was alsof er koste wat kost een cactus moest worden geplant in Alaska.”

Duato veranderde de balletmoloch op lemen academische voeten in ijltempo in een modern dansgezelschap met een mediterrane ’feel’. Duato’s balletten ademen een sprankelende sensuele muzikaliteit, associaties oproepend van wapperende rokken, zilte zomerbriesjes en gepassioneerde liefdes. Zijn creatieve stormkracht bestaat uit intieme observaties van het menselijk bestaan, een inhumane verkenning van ons alledaags handelen. „In mijn dans stel ik altijd één ding voorop: wat het betekent om mens te zijn, wat ons drijft en hoe we daarvoor onze passies inzetten. Als mensen ons zien optreden, moeten ze zichzelf weerspiegeld kunnen zien.” Buiten zijn eigen werk, weet Duato schaars uitgereikte licenties te bemachtigen voor choreografieën van internationaal eveneens toonaangevende choreografen als William Forsythe, Hans van Manen en leermeester Kylián. „Dan blijken korte lijnen in het internationale danscircuit erg handig; een maand na NDT’s wereldpremière van Kyliáns ’Wings of Wax’, konden wij er in Madrid al mee aan de slag.”

Er zijn critici die niet blij zijn met Duato’s dansante successtory: de dansmaker zou zich te veel internationaal oriënteren en te weinig oog hebben voor specifieke ’Spaanse’ choreografen.

Duato reageert schamper: „Ik haat de kritiek dat het gezelschap te weinig olé, olé, olé zou hebben, dat is nou juist waar we tegen proberen te vechten. De Spaanse culturele identiteit wordt sterker en sterker, waarom zou ik stieren het podium op moeten drijven om dat te bewijzen?”

Als eerste Spaanse ’celeb’ die uit de kast kwam, leverde Duato een belangrijke bijdrage aan een snelle en succesvolle Spaanse homo-emancipatie. Hij voerde campagne voor de Spaanse socialisten en wordt beschouwd als een belangrijke representant van het ’moderne’ open en tolerante Spanje. In het Amsterdamse Muziektheater presenteert Compañía Nacional de Danza drie van Duato’s recente choreografieën, waaronder ’White Darkness’, dat een thema behelst dat in het ’oude’ Spanje wellicht niet zo snel voor het voetlicht zou zijn gebracht.

Duato: „’White Darkness’ is een zeer persoonlijk ballet over drugs, jonge mensen die verliefd raken, door liefde verdoofd en tenslotte in blinde navolging van hun geliefde verslaafd. Ik heb in mijn omgeving meegemaakt dat een jong iemand op deze manier kapot ging. In ’White Darkness’ hef ik geen moralistisch vingertje, maar ik geef wel mijn reflectie op drugsgebruik; ik voelde mij daartoe ’noodzakelijkerwijs’ gedwongen. Geen letterlijke verwijzingen hoor, er worden op de bühne echt geen naalden in armen gestoken. Dans geeft alle ruimte om dit soort ’zware’ onderwerpen poëtisch te verdichten. En dat maakt deze kunstvorm juist zo heerlijk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden