Balletrebel jaagt perfectie na

Ze is de meest tot de verbeelding sprekende ballerina van onze tijd die op zoek naar perfectie de lat voor zichzelf - en voor vakgenoten - steeds hoger legt. Vandaag opent Sylvie Guillem het Holland Dance Festival met speciaal voor haar gemaakte stukken van grote choreografen.

De 46-jarige Franse danseres Sylvie Guillem denkt niet aan stoppen. Alhoewel... Soms mijmert ze erover om na haar 'pensionering' in de leer te gaan bij een bevriende pottenbakker in Japan, of eindeloos in haar tuintje in het Londense Notting Hill te wroeten. Het lijkt haar ook heerlijk om een koets te leren besturen, een tweespan het liefst, met twee paarden in een open veld, geen auto te bekennen.

Maar stoppen is niet aan de orde, ook al zeggen critici dat Sylvie Guillem de laatste jaren danst 'in geleende tijd'. Ze is niet meer vast aan een gezelschap verbonden, ze heeft het privilege om zelf de choreografen te kiezen met wie ze werkt. Het komende Holland Dance Festival opent ze met '6000 Miles Away', een balletprogramma waarin dansgrootheden en Sylvie-bewonderaars Mats Ek ("Sylvie draagt het blauwe vuur") en William Forsythe ("Sylvie is perfectie in beweging") speciaal werk voor haar hebben gemaakt.

Guillem was met Ek en Forsythe aan het repeteren toen Japan vorig jaar werd getroffen door de aardbeving en de daaropvolgende verwoestende tsunami. Het was een apocalyptische opdonder die haar ook persoonlijk raakte. De titel van het balletprogramma refereert aan de 6000 mijl die we in West-Europa van de tsunamislachtoffers zijn verwijderd, maar die met deze productie misschien een klein beetje kan worden overbrugd. Sinds haar eerste bezoek aan Japan als balletleerling, keerde ze er jaarlijks soms wel drie keer terug. Ze bouwde er een vriendenkring op en een horde uitzinnige fans die haar als rockster toejuichen.

Sylvie Guillem is de meest tot de verbeelding sprekende ballerina van onze tijd, een immer alles van zichzelf eisende diva in een rusteloze zoektocht naar perfectie. Dit is de danseres die met haar uitzonderlijke, natuurlijke talent de lat voor komende generaties hoger heeft gelegd - en volgens velen nauwelijks te evenaren. Haar benen, die ze in een bijna onmenselijke '6 uur-stand' naast haar oren zwiept, zijn spreekwoordelijk geworden. Toch is er meer nodig dan lange benen en een uitzonderlijke techniek om als Guillem te dansen: het is vooral de sensuele kracht en de breekbaarheid die van haar optredens spectaculaire events maken. Haar benadering van ballet bezorgde haar ook tegenstanders, vooral uit de hoek van de oude balletgarde, die zeggen dat haar opzienbarende 'gymnastische' perfectie ten koste gaat van het 'aloude' balletstreven naar harmonie.

Niet dat Guillem ooit één nacht wakker heeft gelegen van kritiek. Ze is boven alles de balletrebel die graag buiten de lijntjes mag kleuren. De bijnaam 'Mademoiselle Non' kreeg ze toen ze kort na haar aantreden bij het Royal Ballet weigerde om in een ballet van choreograaf en ex-artistiek leider Kenneth MacMillan te dansen. De intercom stond aan en heel Covent Garden kon meegenieten van de woordenwisseling tussen de eigenwijze Franse en de Engelse Sir die nooit eerder zulke tegenspraak te verduren had gekregen. Het gaf Guillem het aura van verwende ster, toch was het incident vooral uitvloeisel van haar levensmotto: verdoe geen tijd met dingen die je eigenlijk niet wilt. In een interview: 'Een danser is gedisciplineerd en zegt doorgaans ja als hem of haar iets wordt gevraagd. Maar ik heb me vanaf jonge leeftijd gerealiseerd dat een balletcarrière kort is en dat ik daarom geen dingen moet doen die ik niet zie zitten. Dus ben ik nee gaan zeggen. Voor traditioneel ingestelde balletmensen is dat niet de manier. Dan ben je al snel de rebel.'

En rebels is ze in alles. Alleen haar partner, fotograaf Gilles Tapie, heeft haar talent veelvuldig in een schitterend fotoboek vastgelegd. Verder weigert ze de meeste fotoshoots en ook tegen televisieoptredens zegt ze 'non'. 'Dans is vluchtig. Je moet erbij zijn, het moment pakken en dan is het weg.' Wél werkte ze mee aan een fotoshoot voor de Franse Vogue, met als voorwaarde dat ze naakt en zonder make-up zou worden gefotografeerd. Met haar door dans geteisterde lange lichaam ('een aspergelijf', zegt ze zelf) maakte ze een Sylvie-typerende, kunstzinnige provocatie.

Guillem (Parijs, 1965) had nooit de ambitie om ballerina te worden, er was dus ook geen droom die aan gruzelementen kon. Dat gaf haar naar eigen zeggen een enorme vrijheid in haar artistieke denken. Als je haar op archiefmateriaal als jong meisje ziet dansen, valt naast haar ongelooflijke talent óók op dat ze de balletregels nogal ruim neemt. Toen was het al: als het maar in het voordeel werkt van de expressie. Deze quote is niet voor niets beroemd geworden: 'Technische perfectie, zonder dat de danser daar zijn ziel in legt, is niet genoeg.'

En ja, dan dat fabuleuze danslijf. Genetisch heeft 'de radicale ballerina' veel mee. Nog een beroemde uitspraak die kenmerkend voor haar is: 'Mijn lichaam is lief voor mij. Ik kom geen grammetje aan.'

Guillem turnde tot haar twaalfde, ze was zelfs een olympische belofte, tot ze in de gaten kreeg dat het vooral de theatrale aspecten waren die haar in de sport aanspraken. Ballet werd vervolgens haar manier om om te gaan met haar intense verlegenheid, zou ze later verklaren, om eindelijk te kunnen zeggen wat ze voelde. Daarin herkende ze in balleticoon Rudolf Noerejev een verwante ziel.

In 1977 werd ze toegelaten tot de school van het Parijse Opéra Ballet en in 1981 tot de prestigieuze groep van artistiek leider, en dus latere zielsverwant, Noerejev. Na afloop van een legendarische matinee van 'Zwanenmeer' werd ze in 1984 door hem tot étoile benoemd, de hoogste rang in het Parijse ballet. De jongste danseres ooit - ze was toen 19 jaar - die deze eer te beurt viel. Als Noerejevs protegee (die ooit over haar zei dat áls hij 'omturnde' en ooit met een vrouw zou trouwen, dat Sylvie Guillem zou zijn) danste ze klassieke rollen in 'Raymonda' en 'The Sleeping Beauty' en in moderne balletten van Maurice Béjart, Balanchine en Noerejev zelf. Balletvernieuwer William Forsythe creëerde een rol op haar in 'In the Middle, Somewhat Elevated', een explosief vehikel voor haar ballettechnisch kunnen. Het zou het sleutelstuk in Forsythes oeuvre worden.

Noerejev was al ziek toen hij met Guillem in 'Giselle' in Covent Garden danste, een gastoptreden ter ere van zijn 50ste verjaardag. Het enorme applaus achteraf was echter niet voor hém, maar voor Guillem. Haar daaropvolgend 'overlopen' naar het Britse Royal Ballet leidde zelfs tot vragen in de Franse Assemblée, maar het contract dat ze in Engeland kreeg, gaf haar de ruimte ook buiten de groep op te treden. Londen werd aldus de springplank naar modern werk van hedendaagse choreografen als Mats Ek, Akram Khan en Russell Maliphant.

Sindsdien heeft ze zich, schijnbaar zonder moeite, steeds verder richting hedendaags danswerk bewogen, zoals nu in '6000 Miles Away' op het Holland Dance Festival. Critici verklaarden deze ontwikkeling niet zelden door te wijzen op Guillems vorderende jaren, waardoor ze het klassieke repertoire niet meer aan zou kunnen. Toch excelleerde ze onlangs ook weer in de herneming van MacMillans klassieker 'Manon' in La Scala in Milaan. Als de uitdaging er is, kan Sylvie Guillem álles.

Het heeft iets gejaagds, Guillems drang om grenzen te beslechten, steeds verder zoekend. Het is haar manier om stilstand tegen te gaan, het absolute schrikbeeld. Guillem: 'Als je na hard werken iets hebt bereikt, voel je je levend. Als je jezelf niet pusht om iets te doen, word je misschien wel nooit meer wakker."

Sylvie Guillem in '6000 Miles Away' met choreografieën van Mats Ek, William Forsythe en Jirí Kylián. 26/1 en 27/1 Lucent Danstheater Den Haag. Ook is Guillem te zien tijdens Holland Dance Gala op 28/1. Holland Dance Festival t/m 26/2 in diverse theaters in Den Haag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden