Balkenende maakt een heldere keuze, maar er zit een haar in de soep

Premier en CDA-leider Balkenende heeft het congres van zijn partij aangegrepen om een politieke agenda uit te zetten die reikt tot 2015. Een belangrijke inzet van die agenda is een sociaal-economische ordening naar het Rijnlandse model.

Balkenende, die in de vorige regeerperioden nog wel eens voor een neoliberaal werd aangezien, zei het Angelsaksische model nu nadrukkelijk vaarwel. Hij kiest voor een sociale markteconomie, waarbij oog is voor de belangen van de gehele samenleving en de lange termijn, en tegen een stelsel dat draait om het najagen van zo groot mogelijke winsten op de korte termijn.

Deze keuze verdient een scherpe politieke markering. Nederland heeft weliswaar nooit afscheid genomen van het poldermodel, maar in de laatste decennia riep dit model van overleg en samenwerking wel steeds meer weerstanden op, vooral bij de liberalen. Zij zullen een stapje terug moeten doen, nu de kredietcrisis de grenzen van de vrije marktwerking hard en pijnlijk in beeld heeft gebracht, zeker ook in morele zin.

Balkenende liet zich zeer scherp uit over de excessieve beloningen in de bancaire en verzekeringssector. De morele inbedding, zei hij, is door te veel bestuurders terzijde geschoven. De kredietcrisis biedt volgens hem ruimte om ethische afwegingen weer een plek te geven.

Het kabinet zette in de Miljoenennota 2009 al in op het Rijnlandse model, maar deze inzet heeft door de crisis aan politieke betekenis en overtuigingskracht gewonnen.

Balkenende verlegde in zijn congresrede de horizon van het beleid, en daarmee van de samenwerking met de PvdA, naar 2015. Hij sprak zijn waardering uit voor het optreden van minister van financiën Bos in de kredietcrisis en zei dat hun samenwerking hem vertrouwen geeft voor de komende periode. De toespraak kan daarom als een sleutelrede worden beschouwd, die van invloed zal zijn op de verhoudingen in de komende jaren.

Balkenende gaf de agenda voor 2015 extra politiek gewicht door zichzelf daaraan te committeren. Hij is na deze periode dus opnieuw beschikbaar voor het aanvoerderschap van het CDA en (zo mogelijk) het premierschap. Deze boodschap maakt een eind aan speculaties over een vertrek in 2011 of zelfs eerder en brengt rust in de tent.

Voor het land is het in deze tijden van crisis en crisisdreiging van belang dat er in het politieke leiderschap van de coalitie continuïteit zit. Of die continuïteit ex cathedra kan worden afgekondigd, zoals Balkenende zaterdag feitelijk deed, is een vraag die uit democratisch oogpunt meer is dan een haar in soep.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden