Balkenende-IV vindt dat het al genoeg politieke risico’s heeft gelopen

Premier Jan Peter Balkenende (anp)

Het kabinet is gedwongen impopulaire maatregelen te nemen, maar schuift ook beslissingen voor zich uit. Wie durft te regeren in 2011?

Van een politicus vragen te bezuinigen, is hetzelfde als van een hond eisen dat hij een voorraad worst aanlegt. Dit inzicht, van de Duitse oud- bondskanselier Helmut Schmidt, kan helpen verklaren waarom het kabinet-Balkenende/Bos de rekening van de financiële crisis doorschuift naar 2011.

Bos meldt in de Miljoenennota dat hij ambtenaren aan het werk heeft gezet om zonder taboes te kijken waar kan worden bezuinigd, maar het zal aan een volgend kabinet zijn de moeilijke keuzes te maken. Welke partijen zullen het straks aandurven dat karwei aan te pakken?

Het begrotingstekort loopt volgend jaar op tot 35 miljard euro, ruim zes procent van het bruto nationaal product. Dat is minder dramatisch dan de situatie van de schatkist in 1982, toen de christen-democraat Lubbers aantrad en een tekort aantrof dat boven de tien de procent uitkwam. De staatsschuld was toen relatief ook veel hoger, net als de collectieve lastendruk. Het karwei dat nu op politiek Den Haag afkomt, lijkt minder zwaar, maar de moeilijkheidsgraad ligt vermoedelijk toch hoger. Een belangrijk verschil is dat de huidige generaties gewend zijn aan jaren van welvaart en voorspoed. Dat maakt het lastiger een stap terug te doen. Daar komt nog bij dat de crisis, zoals Bos in de Miljoenennota schrijft, buiten de burgers om is ontstaan. Dat maakt het nog eens wat lastiger hun wel een deel van de rekening te presenteren.

Dat durft het kabinet dan ook niet aan. Hoewel het beklemtoont dat de natie ’de ernstigste economische crisis meemaakt sinds de Grote Depressie van de jaren dertig’, houdt het voor volgend jaar de koopkracht van de burgers nagenoeg op peil. De boodschap die het morgen op Prinsjesdag wil overbrengen, is dus niet van tweeslachtigheid gespeend.

Aan de ene kant wil het kabinet de burgers er langzaam aan laten wennen dat de tijd van ’meer, meer, meer’ voorbij is, aan de andere kant houdt het de uitgaven op peil om de consumptie en de investeringen te stimuleren. Balkenende en Bos verkiezen dus voorzichtigheid boven de daadkracht waartoe oud-minister van financiën Ruding, de grote bezuiniger uit de jaren tachtiger, hen dit weekeinde opriep.

De huidige leiders kunnen aanvoeren dat zij al genoeg politieke risico’s hebben genomen met het besluit de AOW-leeftijd tot 67 jaar te verhogen. Hoewel er argumenten te over zijn voor deze geleidelijke verhoging, voeden de populistische partijen PVV en SP de indruk dat het kabinet de rekening voor de crisis bij de ouderen legt. In elke assemblee zijn er nu eenmaal leden, schreef de Amerikaanse politicus John Adams twee eeuwen geleden, die aan invloed winnen door lawaai in plaats van door verstand.

Dat neemt niet weg dat dit verschijnsel de traditionele partijen beducht maakt voor het treffen van al te veel impopulaire maatregelen, zeker nu de rancune jegens de hebzuchtige bankiers zo groot is. In deze politiek uiterst gecompliceerde situatie wint de politieke vraag aan betekenis wie er in 2011 durft te regeren. Tussen verstand en lawaai kon wel eens een impasse ontstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden