Balkenende en de verplatting

De normen en waarden die Balkenende predikt, zijn niet terug te vinden in zijn beleid. Hij laat zich leiden door kijkcijfers en geeft de voorkeur aan makkelijke quotes. Gemakzucht en opportunisme regeren.

Het is curieus dat de minister-president die de normen en waarden heeft herontdekt, zich uiterst oppervlakkig en schamel uitdrukt als hij spreekt over besluiten die de bevolking raken. Premiers bepalen zelden sfeer en fatsoen in een land -onder Lubbers en Kok zette de vervlakking in en door- maar waarom kiest Jan Peter Balkenende voor een gemakzuchtige, en daarmee juist contraproductieve presentatie?

De premier anno 2002 laat zich graag interviewen door hoge kijkcijfers scorende dames, van wie de één in een reclamespotje haar collega een rotmep geeft. Lachen! Dezelfde premier beantwoordt serieuze kamervragen met een ansichtkaart uit de Trêveszaal: de hartelijke groeten! Deze premier hinkt ook al pratend van norm naar waarde, en terug, maar laat zijn collega-minister ongestraft een pleidooi houden voor invoering van de doodstraf.

Tussen al zijn losse oproepen tot fatsoen (dat je kennelijk moet doen) trekt minister-president Balkenende -in zijn partij spreken ze liefkozend over JP- zich helemaal niets aan van het zelfverklaarde feit dat hij en zijn kabinet demissionair zijn. Hij laat het ene na het andere plan lanceren om zich zo een betere uitgangspositie te verschaffen bij de verkiezingen, die hij zelf met steun van Gerrit Zalm heeft laten uitschrijven.

Het gat in het collectieve geheugen laat toe dat het zich allemaal haast kritiekloos voltrekt. Want intussen kan alles. Levend staatsrecht, nietwaar. Terwijl de beweeglijkheid van het staatsrecht meer over de gebruiker ervan zegt. Maar een minder opportunistische kijk op het staatsrecht stoelt toch op (on)geschreven overlevering. Maar sinds 15 mei van dit jaar is een verwijzing naar de periode van vóór die tijd ongepast: historie is vies, want moeilijk.

Het is vreemd dat juist een premier van een coalitie die zegt normen en waarden hoog te houden -een voorheen conservatief streven, dat gestoeld was op traditie en historie- een kennelijk rommelig opportunistische visie hanteert op het landsbestuur. De minister-president, die zou moeten toezien op een beschaafde bestuursstijl zigzagt door het staatsrecht heen, links en rechts pionnen omrijdend.

Want demissionair is een status die niet alleen beperkingen kent als gevolg van de opstelling van het parlement. Volgens de letter van de Grondwet mag Balkenende zich gedragen zoals hij doet, maar er is zoiets als politiek fatsoen, waarop zeker de Anti Revolutionaire Partij, waarin de huidige premier zijn wortels weet, graag een beroep deed. Vernieuwing zou voor dit christen-democratisch boegbeeld moeten betekenen dat niet de waan van de dag het fatsoen regeert, maar het gewetensvolle geweten.

Maar dat 'communiceert niet' hoor ik de adviseurs van Balkenende mompelen. Dat krijg je niet in een lekkere quote op radio of tv, daar scoor je niet mee. Nee, maar als MP JP de Florence Nightingale van het fatsoen wil worden, moet hij zich meer inspannen om uit te leggen waar zijn denkbeelden vandaan komen. Hij moet verder terug dan 15 mei, die Nieuwe Dag van de Nieuwe Tijd. Dan moet desnoods maar eens af en toe een bijbelversje worden aangehaald, uit de Oude Tijd.

Na de leugen, regeert intussen het korte geheugen in Nederland. Niet dat 'oude' kamerleden en politici zulke kampioenen van uitleg, historische verklaring en toelichting waren. Maar de nieuwe lichting legt helemaal niets meer uit. Het gevoel is met stip gestegen naar nummer één, want dat doet het volk ook zo. Dat snappen de mensen. De politicus als mens heeft de warmste sympathie, want hij is zo gewoon. En feiten? Scheer je weg met die ouderwetse flauwekul.

Maar, gewone mensen kunnen geen land besturen. Daar heb je speciale capaciteiten voor nodig, bijzondere gaven, die 'van het woord' bijvoorbeeld, en verstand kan ook geen kwaad. Iemand met overzicht is nodig, iemand die consequent is in zijn opvattingen. Voor wie fatsoen op woensdag hetzelfde is als op donderdag. En die bijzondere persoon mag zich dan uiteindelijk gerust door een oogstrelend mens laten interviewen. Desnoods door twee.

In de onbeschaamde ijdelheid, zucht tot meegaandheid, naar-de-mond-praterij en politieke behaagziekte schuilt de grote zwakte van de nieuwe generatie politici. Ze hebben zich op sleeptouw laten nemen door het gemak van de tv, waar het kijkcijfer het verstand vervangt. Vreemd genoeg zijn het deze politici die pleiten voor herstel van waarden. Maar echt fatsoen?

In de scheepvaart bestaat 'regel nul', die niet in wetjes te vinden is. Dat gaat over goed zeemanschap, rekening houden met je mede-schippers. In het verleden heeft Balkenende vaak geschreven over de regel nul voor de vaderlandse politiek, toen hij nog wetenschappelijk, maar geëngageerd toeschouwer was. Toen hij ook nog uitlegde waar zijn christen-democratische beweging voor stond.

Om het gammele kabinet, mank en demissionair over de eindstreep te trekken, neemt JP nu een loopje met zijn eigen waarden. Het bordje dat hij omhoog houdt, met daarop 'fatsoen' gekalligrafeerd is aan de achterkant leeg. Er is zelfs geen dubbele bodem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden