Balkanlanden hebben goede voornemens

Van onze buitenlandredactie ATHENE - Acht Balkanlanden willen hun bloedige geschiedenis achter zich laten en een toekomst opbouwen van vrede, welvaart, stabiliteit en veiligheid. In de toekomst zullen ze samenwerken om drugs- en wapenhandel, georganiseerde misdaad, terrorisme en illegale immigratie te bestrijden.

De acht Balkanlanden; Griekenland, Turkije, Bulgarije, Roemenië, Joegoslavië, Bosnië, Macedonië en Albanië zijn na twee dagen praten op Kreta tot een lijst goede voornemens gekomen, maar op concrete geschilpunten werd nauwelijks vooruitgang geboekt.

Het belang van de Balkantop op Kreta was echter niet gelegen in het oplossen van geschillen, maar in het feit dat de landen met elkaar praten. Het is voor het eerst dat regeringsleiders van de acht bijeen waren. Het is volgens de Griekse premier Costas Simitis, die als gastheer optrad, nog te vroeg voor speculaties over een innige samenwerking zoals die in Europa, maar de landen willen wel vaker bijeenkomen en gaan zelfs proberen een secretariaat in het leven te roepen. Turkije en Griekenland zijn onmiddellijk de strijd aangegaan over de vestigingsplaats van dat secretariaat. Want zowel Athene als Istanbul willen de eerste viool spelen in het Balkanoverleg.

De meeste aandacht in deze top ging uit naar onderlinge gesprekken tussen grote rivalen als Griekenland en Turkije, Joegoslavië en Albanië. President Kiro Gligorov van Macedonië had met vrijwel alle aanwezigen wat uit te praten.

Non-agressiepact

De Verenigde Staten hebben grote druk uitgeoefend om de Griekse premier Simitis en de Turkse premier Mesut Yilmaz samen om de tafel te krijgen. Dat was in jaren niet gelukt en de onderlinge spanning over territoriale wateren en Cyprus is de laatste maanden alleen maar toegenomen. De beide regeringsleiders spraken af een al eerder overeengekomen 'non-agressiepact' waarvoor de VS zich sterk hebben gemaakt, eindelijk daadwerkelijk in te voeren. Ook heeft de Turkse premier, die voor het eerst sinds jaren op Griekse bodem verbleef, zijn Griekse collega Simitis uitgenodigd voor een tegenbezoek aan Turkije. Simitis beloofde te komen, maar niet wanneer. Elke vorm van agressie of vijandige retoriek, die zo kenmerkend is voor de Grieks-Turkse relatie bleef echter uit. De Turkse pers sprak zelfs van 'een entente' en 'een beter klimaat'. De Griekse pers was verdeelder, maar vatte de top samen onder koppen als: “We zij het niet eens, maar we doen ons best.” Of in commentaren: “Het resultaat was minimaal, maar ze hebben eruit gehaald wat erin zat.”

Opmerkelijk is zeker het bilaterale gesprek van de president van Joegoslavië (Servië en Montenegro) Slobodan Milosevic met de premier van Albanië, Fatos Nano over de Albanese minderheid in Servië. Beide regeringsleiders spraken af om de relatie te 'normaliseren' en dat is volgens Milosevic 'een grote stap, om mee te beginnen'. Nano stelde koeltjes vast: “Na vijftig jaar waarin de relaties bevroren waren, hebben we voor het eerst gepraat.” Hij noemde het gesprek 'interessant'.

Milosevic verklaarde de kwestie Kosovo echter onmiddellijk tot een 'interne kwestie' en daarmee werd het heetste hangijzer tussen beiden taboe verklaard. De Albanezen zijn in de provincie Kosovo getalsmatig de meerdere van de Serviërs. Ze voelen zich echter achtergesteld en onderdrukt door Servische machthebbers in Belgrado. De Albanese premier Nano heeft Milosevic nog wel gevraagd de Albanese minderheid te respecteren en de Albanezen volgens internationale rechtsnormen te behandelen, maar veel reactie kreeg hij daarop niet.

Tenslotte is er de kwestie Macedonië. Alle buurlanden maken zich zorgen. Albanië vreest voor de Albanese minderheid in Macedonië, Bulgarije, dat de onafhankelijke staat Macedonië als een van de eerste erkende, weigert nu de taal van Macedonië te erkennen, omdat volgens de Bulgaren het Macedonies, niet te onderscheiden is van het Bulgaars. Politici uit Macedonië worden op de staats-tv in Sofia principieel niet ondertiteld. Tenslotte is er de grootste vijandschap tussen Griekenland en Macedonië. Griekenland vreest nog altijd dat een zelfstandig Macedonië het nationalisme aanwakkert van de Macedoniers op Griekse bodem. De president van Macedonië hield iedereen voor dat de angst voor Macedonië overdreven is. Volgens hem kan Macedonië in de Balkan bestaan als Luxemburg in Europa. Ook Luxemburg is immers groter dan het Groot-Hertogdom, zo zei Gligorov.

De Balkanlanden zijn allemaal op zoek naar aansluiting met Europa. In hun verklaring zeggen de regeringsleiders dat Europa niet kan bouwen aan een toekomst, zonder daarin ook de Balkanlanden te betrekken. Vooralsnog is er echter maar één land daadwerkelijk lid van de EU: Gastland Griekenland. Slovenië en Kroatië bleven demonstratief weg van de Balkantop, omdat ze zichzelf al als deel van Europa zien en niets met de Balkan van doen willen hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden