Bali zoekt nieuwe koers zonder toeristen

Normaal stromen rond Kerstmis de toeristen naar Bali. Maar niet dit jaar. Na de aanslag in Kuta Beach mijden veel zonzoekers het Indonesische eiland. Veel Balinezen vragen zich af of het massatoerisme eigenlijk wel moet terugkeren.

DENPASAR - Tot de paleistuinen in het hartje van de Balinese hoofdstad Denpasar dringt zelfs het verkeersgeluid niet door. Tussen de met bladgoud versierde vrouwenverblijven staat het heiligdom, de troonzaal, die door twee opgezette tijgers wordt bewaakt. De Puri (het paleis) is het culturele erfgoed van Bali. Tot Indonesië in 1945 een republiek werd, regeerde hier de Cokorde (de koning) van Denpasar.

Maar in de harten van de Balinezen is de erfgenaam Ida Cokorde Pemecutan XI nog steeds de koning. ,,Noem mij maar een Republikeinse koning'', lacht de oudste zoon van de laatste koning van Denpasar. ,,Symbolisch sta ik aan het hoofd van de ceremonies in de hindoeïstische tempels.'' Hij leidde ook na de tragische bomaanslag in oktober verschillende rituelen.

De aanslag heeft hem tot nadenken gezet. ,,Bali is veranderd. Dat komt door het massatoerisme. De Balinezen zijn materialistisch geworden. Ze denken alleen nog maar geld en niet meer aan hun tradities'', zegt hij somber in zijn paleis.

De koning is niet de enige die zich zorgen maakt. Ook dokter Tjakra Wibawa Manuaba, die behoort tot een van de meest gezaghebbende familie's op Bali, ziet door het massatoerisme tradities langzaam verdwijnen. ,,Tot voor kort sloot niemand zijn huis af. Want als je steelt, kan je zelfs tot in je volgende leven, na je reïncarnatie, gestraft worden.'' Maar de criminaliteit is toegenomen. Dokter Tjakra wijt dat aan de Javanen, die op de toeristen afkomen als bijen op de honing.

Hartstochtelijk houdt dokter Tjakra een betoog voor behoud van de Balinese cultuur. ,,Want hoe zwakker de cultuur wordt, hoe meer ruimte er ontstaat voor radicalen. Kijk naar Java, waar het aantal militante moslims groeit. Of naar Ambon, waar christenen en moslims elkaar na het leven staan. Dat kan op Bali tussen moslims en hindoes ook gebeuren, zeker als door het uitblijven van toeristen de economie niet aantrekt.''

De bomaanslag heeft veel Balinese intellectuelen wakker geschud. Het massatoerisme vormt niet alleen een bedreiging voor het voortbestaan van de cultuur, maar de bevolking is er ook te afhankelijk van geworden. Tachtig procent van de Balinezen leeft ervan.

,,We moeten ons bezinnen op duurzaam toerisme'', zegt Ida Ayu Agung Mas. Ze is dochter van een Brahman, de hoogste kaste volgens de hindoeïstische leer, en eigenaar van een cultureel vakantieoord bij Ubud -het artistieke centrum van Bali. Ze sloot onlangs haar resort om zich volledig op duurzame ontwikkeling toe te leggen.

Ze verwijt ex-president Soeharto Bali verpest te hebben. Nadat in de jaren zeventig de olieprijzen op de wereldmarkten zakten en Indonesië daardoor minder harde valuta kreeg, lanceerde hij Bali als strandbestemming. Het bleek een enorm succes. ,,Maar onze stranden zijn helemaal niet zo mooi. Toeristen kwamen juist op onze cultuur af'', stelt Ida Ayu Mas.

En die cultuur kwam sterk onder druk te staan, net als het mooie Balinese landschap. Iedere Balinees wilde wel een graantje meepikken: boeren verkochten hun rijstvelden, en hotels en vakantievilla's rukten steeds verder op. Jaarlijks verdween tweeduizend hectare landbouwgrond.

In een van de schilderachtige rijstveldjes buiten Ubud werkt een man op het veld. Hij vertelt dat het niet zijn stukje grond is. Hij maakte voorheen houtsnijwerkjes voor toeristen, maar doordat die wegblijven en hij geen inkomsten meer heeft, verhuurt hij zichzelf aan boeren.

,,We moeten juist in deze tijd de landbouw promoten. De boeren weer teruglokken door de sector te moderniseren zodat ze voldoende inkomen hebben'', zegt Ida Ayu Mas. Ze kocht een paar hectare rijstveld en vroeg boeren uit haar dorpje het land te bewerken. Ook richtte ze een groente- en fruitmarkt op en leerde de dorpelingen dat vuilnis opnieuw bruikbaar is en je er geld mee kunt verdienen. Ida Ayu Mas beseft echter dat deze mentaliteitsverandering tijd kost en het succes mede afhangt van goed overheidsbeleid.

De koning in zijn paleis wordt droevig als het woord regering valt. ,,Ik ben berani -moedig- genoeg om te zeggen dat de lokale overheid het slechte voorbeeld geeft. Er is zoveel corruptie op Bali. Zelfs het hulpgeld dat het buitenland na de aanslag heeft gestuurd is voor een deel verdwenen.''

Ida Cokorde Pemecutan XI heeft geld nodig voor het onderhoud van zijn paleizen en tempels. Misschien kan koningin Beatrix hem helpen, oppert hij. ,,Mijn grootouders en zevenduizend andere Balinezen werden tijdens de Nederlandse bezettig gedood. De koningin heeft symbolisch dus nog wat goed te maken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden