Balanchine in de zilverpoets

8 en 9 juli in Muziektheater. Programma 2 (Serenade, Agon, Symphony in Three Movements): 5, 9 en 12 juli. Programma 3 (Theme and variations, Kammermusik no. 2, Violin Concerto) 6, 10 en 13 juli.

Tot 14 juli wordt 'Mr. B.' met een festival van drie verschillende programma's opgepoetst. Daarmee benadrukt het gezelschap voor de zoveelste maal dat het meer dan twintig pronkstukken van de in 1983 gestorven meester in het magazijn heeft. Altijd goed als toeristische attractie, moet er gedacht zijn.

De opbouw van die voorraad hebben we aan Sonia Gaskell, Rudi van Dantzig en Reuven Voremberg te danken, en hoewel hij nooit de moeite nam om zelf de resultaten in Nederland te bezichtigen, natuurlijk ook aan de meester zelf.

Net als zilverwerk moet deze 'bruikleen' om de zoveel tijd worden opgewreven en van nieuwe dansers, taf, tricots en spitzen worden voorzien. De Brassobeurt gebeurde onder supervisie van de ex-danseres van het New York City Ballet Karin von Arnoldingen, die in dirigente Nicolette Fraillon van het Nederlands Ballet Orkest een geestverwante vond in haar liefde voor tempo en flair.

Het festival werd geopend met Four Temperaments (1946), De Verloren Zoon (1929) en Symphony in C (1947). Die trits was meer dan een demonstratie van de tegengestelde facetten van Balanchine's plastisch-analytische benadering van de ballettechniek.

Er werd woensdagavond afscheid genomen van Jan Hofstra. Tweeëndertig jaar heeft hij als inspiciënt, hoofd van de technische afdeling en sinds 1986 als lichtontwerper bij Het Nationale Ballet gewerkt. Als geen ander heeft hij gezien en laten zien wat Balanchine in balletland betekent. Door zijn onmisbare kennis van tientallen balletten in de archieven van het gezelschap zal VUT'er Hofstra nog vaak zijn diensten beschikbaar (moeten) stellen. Vooral met de spetterende, in halogeenlicht gezette finale van Symfonie in C, waarin Bizet & Balanchine in 1947 hun hulde aan Tsjaikovski & Petipa brachten, moet Hofstra zich geprezen hebben gevoeld. Met perfect maaiende armen, zwiepende benen en tollende lijven staken de dansers voor hem een weergaloos vuurwerk af.

Toch was het vooral Four Temperaments op Hindemiths Theme and four variations voor piano en strijkers dat liet zien waartoe Balanchine's ontleedkunst heeft geleid. Hij ontnam de dansers alle glitter en bombarie, reduceerde hen tot een beendergestel met kogellagers en maakte hen tot speelbal van hun eigen ontvankelijkheid voor pure dans. Hoe strak Balanchine hun muzische prestatiedwang als een Pythagoras in toom houdt, de dansers mogen met de eer strijken. Woensdagavond waren dat vooral Bruno Barat (melancholisch) en Boris de Leeuw (flegmatisch), terwijl Jeanette Vondersaer liet zien dat haar cholerische triomf nog altijd onverminderd is.

Met Wim Broeckx als de Verloren Zoon in het gelijknamige groteske ballet (muziek van Prokofiev en met decors en kostuums van Georges Roualt) viel Balanchine's escapade naar het expressionisme nog net te pruimen. Vooral door de solo van de oudtestamentische jongen die gabber wordt en door een sirene van zijn eer en goed wordt beroofd, blijft dit ballet na bijna zestig jaar nog om aan te zien, maar de Sirene van Valerie Valentine miste alle ongenaakbaarheid die men de roodgesleepte dame met bordkartonnen kroon moet toedenken. Ronduit mallotig werd pappa Mozes (Nicolais Rapaic) die als Charlton Heston zelve uit zijn Hollywood-negerhut opdoemt om zoonlief met zijn mantel der liefde te bedekken. Misschien moet deze jeugdzonde van Mr. B., die nota bene over de zondige jeugd gaat, ook maar met dat kleed bedekt worden. De negen koboldachtige gabbers uit mythische tijden zijn de negen dwergen van Sneeuwwitje geworden. Hier hielp geen zilverpoets meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden