Balanceren op de Zoom

Balanceren op de rand. Of beter nog: op de 'Zoom'. Want het gaat tenslotte om een wandeling in het gebied ten zuiden van Bergen op Zoom. Balanceren wil hier zeggen dat je het ene moment wandelt door een volkomen vlak gebied van schorren en slikken en een kwartiertje later door een vriendelijk golvend terrein van akkertjes en bossen. Om even later opnieuw in de vlakte te staan.

Twee compleet verschillende landschappen en daar tussen ligt de Zoom of zoals hij tegenwoordig algemeen wordt genoemd: de Brabantse Wal. Komend vanuit de laagvlakte van (oorspronkelijk) het Oosterscheldebekken gaat de bodem plotseling steil omhoog. Een meter of tien wel over een afstand van slechts enkele meters. Op een enkele plaats (niet op deze wandeling) is de wal zelfs tegen de twintig meter hoog.

We zullen de lezer niet vermoeien met geologische uiteenzettingen over het ontstaan van de Brabantse Wal. Kort gezegd komt het hier op neer, dat de Schelde in de loop der tijden nogal eens van loop veranderde en in een bepaalde periode langs het hoger gelegen gebied schuurde. Dat veroorzaakte het steile karakter, te vergelijken met de steile oever in de buitenbocht van een beek. Verder voerden Westenwinden vanaf zandplaten in de Zeeuwse delta zand mee, dat bleef liggen achter de Wal en daar het geaccidenteerde landschap vormde. Eigenlijk duinen dus.

Voor verandering en ontstaan van landschap hoef je in deze streek trouwens niet naar prehistorische tijden terug te gaan. Ook vandaag gebeurt er van alles en nog snel ook. Dat is zichtbaar in het eerste deel van de wandeling na de Fianestaat en het bezoekerscentrum. We gaan richting vogelwaarnemingshut, een kwartiertje verderop. Eerst is er vooral gras, dan lage wilgen- en berkenbosjes en dan opeens veldjes met lamsoor, zeekraal en zeeaster, zoutwaterflora dus.

Tot 1984 was hier alles zout en stroomde de vlakte twee keer per etmaal grotendeels onder. In dat jaar kwam de getijvrije vaarverbinding gereed tussen Antwerpen en Rotterdam. In de Oosterschelde waren twee evenwijdige dammen gebouwd. Het water daar tussen was het nieuwe kanaal, westelijk ligt de nog steeds zoute Oosterschelde, oostelijk een van de Oosterschelde afgesneden stuk water, dat zoet geworden is: het Markiezaatsmeer. Ook het water in de bodem van het slikkengebied wordt steeds zoeter. Vandaar die berken en die wilgen. De restanten zoutwaterflora zullen naar verwachting over vijf of tien jaar verdwenen zijn.

Teruglopend gaan we niet helemaal naar het bezoekerscentrum maar vlak daarvoor rechtsaf. Hier loop je pal langs de Wal, die eigenlijk de grens vormt tussen twee culturen: Zeeland en Brabant. En tussen twee vogelpopulaties. Want de soorten die je vanuit de waarnemingshut ziet, zijn heel andere dan in het hoger gelegen zandgebied.

Na een paar honderd meer gaat de route omhoog en heb je een weids uitzicht over de vlakte en het Markiezaatsmeer.

Ineens zie je het dan voor je geestesoog: de vileine Spanjaarden in de vlakte, die vergeefs een aanval doen op onze dappere troepen, die Wal verdedigen. Hoewel, dat 'onze troepen' moeten we met een korreltje zout nemen. Het waren huurlegers met veel vreemdelingen.

Ach, het is geen wonder, deze fantasie. Want de hele dag zeurt het op deze wandeling al door je hoofd. 'Bergen op Zoom, houd u vroom, stuit de Spaanse scharen'. Inderdaad, het is precies deze regel uit het beroemde Valeriuslied, die iedereen kent als het tingeltje van de Wereldomroep. Of kende. Want waar is dat herkenningssein gebleven? Zeker niet eigentijds genoeg. Wel, de melodie stamt uit de zeventiende eeuw. Op de kortegolfzenders echter, waar je nauwkeurig moet 'tunen', is zo'n herkenningsmelodie een nuttig hulpmiddel.

Intussen zijn we bijna vergeten, dat deze regels niet op de mediapagina's staan maar in de wandelrubriek. Voorwaarts daarom. Na het uitstapje omhoog gaat het opnieuw de vlakte in. Spoedig leidt de route om de achttiende-eeuwse boerderij Hildernisse heen, zo genoemd naar een middeleeuws dorp, wat meer naar het westen. Na de Allerheiligenvloed van 1570 is het dorp definitief aan de Oosterschelde prijsgegeven.

Voorbij Hildernisse gaat het pad al weer omhoog, we kruisen de spoorlijn Bergen op Zoom-Vlissingen en komen terecht op de geasfalteerde en toch rustige Vossenweg. Fraai zijn de doorkijkjes in het golvende land met onder meer uitzicht op het landgoed Mattemburgh. Nog één keer voert de route naar de vlakte. We passeren er een soort mini-duingebied, dat als een eilandje in de slikken ligt en niet ten onrechte De Duintjes heet. Tientallen jaren geleden lagen de Duintjes nog aan de Oosterschelde en was het bijbehorende strand een voor Brabanders populaire badgelegenheid. Zelfs de trein stopte er.

Via een zandpad gaat onze route voor de zoveelste keer naar boven, nu voor de laatste keer. De rest van de tocht is grotendeels een mooie boswandeling, die tenslotte eindigt op het beginpunt. In de verte zien we Bergen op Zoom liggen, de stad waar eens de markiezen heersten. Of de markiezentitel nu nog privileges geeft, is twijfelachtig. U zou het aan de huidige markiezin moeten vragen en dat is niemand minder dan koningin Beatrix. Het markiezaat van Bergen op Zoom is een van de vele titels die schuilgaan achter enz, enz, welke woorden volgen op 'prinses van Oranje Nassau'. Maar dat wist u natuurlijk al lang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden