Bajesdorp feest, maar vreest voor de toekomst

REPORTAGE | Ooit woonden er cipiers in het Bajesdorp, nu ook krakers. Moeten zij weg als de Bijlmerbajes dichtgaat?

Bordjes met pijlen wijzen de weg: linksaf feministische gedichten, rechts veganistische cake.

Van een paar huizen staan de deuren open, de meubels zijn opzijgeschoven en wie doorloopt naar de achtertuin vindt daar bijvoorbeeld een bandje van drie veertigers die zelf veel plezier hebben in de muziek die ze spelen. "We doen nog drie liedjes, vinden jullie dat goed?"

Ja hoor, dat vinden de bezoekers - de kruidige walm van wiet om hun hoofden - wel oké.

Zaterdagavond, het tiende Bajesdorpfestival. Het Bajesdorp, zo worden de twintig woningen pal naast de Bijlmerbajes genoemd. Hier woonden ooit cipiers met hun gezinnen, maar al vanaf 2003 zitten er ook krakers en anti-krakers en samen vormen die een vrijplaats aan de rand van de stad. Met het festival willen de bewoners de buitenwereld laten zien wat hier zoal gebeurt.

Dat is meer dan ooit nodig, want de toekomst van het Bajesdorp is onzeker. De Bijlmerbajes gaat dicht. Nog tot begin 2018 zullen er duizend asielzoekers ondergebracht worden, maar daarna gaat het hele complex in de verkoop. Het Rijk en de gemeente Amsterdam zoeken een partij die op deze plek een nieuwe woonwijk wil bouwen.

Die asielzoekers zijn 'meer dan welkom', zegt Bajesdorpbewoonster Sandra Kleine Staarman. "Voor hen gaan we ons zeker inzetten, duizend fietsen voor duizend vluchtelingen bij elkaar brengen of zo." Maar over de tijd daarna maakt ze zich zorgen. Wat betekenen de bouwplannen voor het dorp? "Dit hier is een vergeten paradijs. Dat kun je niet verplaatsen. Als je dat probeert, is het weg."

Haar zorgen zijn begrijpelijk, want het Bajesdorp staat op gewilde grond. Amsterdam groeit snel en daarom moet er veel gebouwd worden. Het gebied rond de Bijlmerbajes is daar heel geschikt voor. Het ligt wat afzijdig, van de stad gescheiden door de Amstel en de Weespertrekvaart, met slechts één toegangsweg, verstopt achter het Amstelstation. Toch is het nog geen steenworp verwijderd van de rest van de stad. Betere plekken voor nieuwbouw zijn nauwelijks te vinden.

Ten westen van de spoorlijn naar Utrecht wordt al gebouwd aan het Amstelkwartier, met zo'n drieduizend woningen. Met nog eens duizend woningen en een school op het bajesterrein oostelijk van het spoor, plus nieuwbouw op de plek waar nu nog tijdelijke studentenwoningen staan, kan hier een volwassen stadswijk verrijzen.

In de uitgangspunten die de gemeente heeft opgesteld voor de toekomstige koper van het gevangenisterrein staat dat de 'broedplaats' die het Bajesdorp is misschien behouden kan blijven, zij het veel kleiner dan nu. Maar blijft dit deel van het plan overeind? De bewoners zijn er niet gerust op. Andere bestemmingen leveren de koper tenslotte veel meer geld op.

Dan moeten de bewoners van het Bajesdorp dus weg. 'Nieuwe idealisten', noemt Sandra Kleine Staarman ze. Veel van hen doen creatief werk

- zelf is ze decorbouwer en grafisch ontwerper. Daarnaast zijn ze betrokken bij de kraakbeweging, een paar zijn net terug uit Griekenland, waar ze zich inzetten voor vluchtelingen. "Hier kan veel, iedereen doet waar-ie het beste in is, al die creativiteit samen levert van alles op."

De bewoners hebben nu een vereniging opgericht die het dorp wil kopen van de toekomstige eigenaar. Stadsdeel Oost heeft al uitgesproken dat die eigenaar op z'n minst met de vereniging moet praten. Dat is alvast iéts, zegt Kleine Staarman.

Voorlopig is de sfeer ontspannen. Een gespierde acrobate klimt in een metershoog plastic gordijn en vouwt zich in slangachtige bochten. Wie dat wil, kan zich verdiepen in gestencilde pamfletjes over zoiets als 'het afschaffen van arbeid'.

"Met dit festival laten we van ons horen", zegt Kleine Staarman. "Als niemand ooit van ons gehoord heeft, kunnen toekomstige bouwers over ons heen bulldozeren zonder zelfs maar met hun ogen te knipperen."

De bekendste gevangenis van het land gaat over anderhalve maand dicht. Dat heeft niet alleen gevolgen voor de plek zelf. Omwonenden zitten vol zorgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden