Bagatelliseren van schrikbewind Videla geen taboe meer in Argentinië

Dwaze moeders wachtten vorig jaar in een rechtbank het vonnis af tegen een groep militairen die tegenstanders van het bewind lieten verdwijnen. Beeld Hollandse Hoogte

Onder de linkse regering Kirchner was er in Argentinië veel aandacht voor de tienduizenden slachtoffers van de militaire dictatuur. Inmiddels waait er een andere wind.

Vandaag herdenkt Argentinië voor de vijftiende keer de slachtoffers van de militaire dictatuur, die op 24 maart 1976 via een staatsgreep aan de macht kwam. Voor het laatst? President Mauricio Macri, sinds anderhalf jaar aan de macht, poogde de nationale feestdag al af te schaffen, en trok dat plan pas in na protest van organisaties als de Dwaze Moeders.

De president staat niet alleen: een luidruchtige minderheid vindt de officiële historische lezing van de daden van de dictatuur eenzijdig, en twijfelt aan het aantal slachtoffers dat de militairen maakten. En bij de rechts-liberale Macri lijken ze meer dan een luisterend oor te hebben gevonden.

Context

Neem de 49-jarige Cecilia Pando, voorzitster van de vereniging van familieleden en vrienden van veroordeelde militairen. Zij twijfelt aan de lezing van de Dwaze Moeders, dat er tijdens de junta zo'n 30.000 mensen zijn verdwenen of omgebracht. "We waren in oorlog. En in een oorlog vallen ook onschuldige slachtoffers, helaas", zegt Pando wanneer ze refereert aan de slachtoffers die vielen onder juntaleider Jorge Videla.

Ten tijde van de militaire dictatuur werden politieke tegenstanders opgepakt, gemarteld, verkracht of levend uit het vliegtuig in zee gegooid. Volgens Pando zijn de militairen die in de loop der jaren zijn veroordeeld voor misdaden tegen de menselijkheid, juist politieke gevangenen. "Want de door Cuba gefinancierde linkse terroristen zijn nooit berecht", vertelt ze.

Pando is goed gekleed en welbespraakt. Ze woont in de wijk Belgrano in Buenos Aires, een buurt waar veel Argentijnen uit de hogere middenklasse wonen. Ze is gewend aan het geven van interviews want sinds het aantreden van Macri op 10 december 2015 is ze een graag geziene gast bij talkshows om te praten over de dictatuur. Haar man, majoor Rafael Mercado, werd vervroegd met pensioen gestuurd vanwege haar optredens.

Tekst loopt door onder afbeelding

President Mauricio Macri wil de herdenking van de dictatuur afschaffen. Beeld AP

De misdaden die de junta beging, keurt Pando moreel wel af maar ze voert daarnaast allerlei juridische argumenten aan en herhaalt dat de context, een volgens haar gewapende opstand van linkse militanten, om begrip vraagt. "De militairen voerden hun orders uit. Er was een officieel handboek waar martelmethoden in werden genoemd", vervolgt Pando.

Afwijkende meningen

Lang was er in Argentinië geen ruimte voor 'afwijkende' meningen over de dictatuur. Na het herstel van de democratie in 1983 kozen opeenvolgende regeringen ervoor het politiek gevoelige onderwerp te mijden. Tot in 2003 de linkse president Néstor Kirchner aan de macht kwam en besloot dat de militairen terecht moesten staan voor misdaden begaan tijdens de dictatuur.

Onder het presidentschap van Néstor, en later zijn vrouw Cristina Kirchner, voerde de regering tot 2015 een beleid waarbij de slachtoffers van de junta uitgebreid werden herdacht. Justitie werd aangemoedigd om de processen tegen de - in 2013 overleden - Videla en andere militairen voort te zetten. Met succes, want vanaf 2007 werden 750 voormalige militairen en politiemannen veroordeeld voor mensenrechtenschendingen. Het maakte van Argentinië een voorbeeld voor de regio: in landen als Brazilië of Chili durfde men een dergelijke publieke rouwverwerking en een openbare berechting van de voormalige militaire machthebbers niet aan.

Maar de Kirchners politiseerden de rouwverwerking ook. De Dwaze Moeders kregen grote sommen geld in ruil voor politieke steun aan de Kirchners. Sommige moeders haakten daarom af en het speelde critici met opvattingen zoals Pando in de kaart: het ging allemaal om geld en stemmen, niet om waarheidsvinding.

"Dertigduizend, twintigduizend, tienduizend. Ik weet het niet en wat maakt het uit?", zei de president Mauricio Macri in november in een interview op televisie toen hem werd gevraagd naar het aantal slachtoffers van de dictatuur onder Videla. Een storm van kritiek volgde en de coalitiegenoot van Macri, de centrum-linkse Radicalen, eiste dat de president zijn woorden voortaan beter afwoog.

"Met zijn poging de nationale herdenkingsdag op 24 maart af te schaffen testte de rechts-liberale regering de temperatuur van het water", schreef de conservatieve columnist Joaquin Morales Sola in dagblad La Nación.

Voor Macri is de suggestie om de feestdag af te schaffen een gebaar aan zijn kiezers, om te laten zien dat er is afgerekend met de politiek van de linkse Kirchners, analyseert Morales Sola. En zo blijft de viering van de 24ste maart volgend jaar onzeker, en een symbool voor een niet afgesloten hoofdstuk uit de Argentijnse geschiedenis.

Militaire dictatuur

Op 24 maart 1976 pleegde generaal Jorge Videla een staatsgreep, waarmee hij de democratisch gekozen regering onder leiding van Isabel Martínez de Perón omver wierp. De regering-Perón kampte met interne strijd, een economische crisis en gewapende groepen die streden om de macht.

Hoeveel slachtoffers de militairen precies maakten, is onbekend. Officiële cijfers schatten het aantal slachtoffers tussen de zeven- en achtduizend. Maar dat cijfer wordt in twijfel getrokken door sommige historici en mensenrechtenorganisaties. Hun schattingen lopen uiteen van 15.000 tot 30.000 slachtoffers.

Dictator Videla werd samen met 749 andere hooggeplaatste militairen en politiefunctionarissen berecht en veroordeeld. Hij kreeg levenslang en stierf in zijn cel op 17 mei 2013.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden