Badiou biedt kunst weer eigenwaarde

De teksten van de Franse wiskundige en filosoof Alain Badiou (75) zijn geen gemakkelijke kost. Toch verschijnt nu een bundel in het Nederlands over zijn kunsttheorie, die morgen wordt gepresenteerd in Amsterdams kunstcentrum De Appel. Redacteur Ernst van den Hemel licht toe.

1Wat is het belang van deze bundel?
"Badiou maakt kunst weerbaar door te laten zien wat kunst precies is. Kunstenaars zijn steeds meer onder druk komen te staan. Ze moeten bewijzen dat kunst maatschappelijk relevant is. Zo worden ze gedwongen over kunst te spreken in termen die niet eigen zijn aan kunst. Anderen schieten door naar de andere kant. Ze zien kunst als iets volstrekt autonooms, esthetisch en verheven. Maar die ivoren toren-positie is ook problematisch, want kunst heeft wel degelijk iets in te brengen in de maatschappij."

2Wat dan precies?
"Kunst wijst volgens Badiou op datgene wat geen plek heeft in de bestaande ideologieën. Hij heeft het bijvoorbeeld over Schönberg. Die ontdekt in zijn seriële muziek dat tonen die tot dan toe niet in de harmonieleer pasten wel degelijk bij de muziek horen. Daarmee heeft hij ons denken opgerekt. Hij maakt een nieuwe ervaring mogelijk."

3Kunstenaars die zich bewegen binnen bestaande vormen maken geen echte kunst?
"De kunstenaar is in ieder geval geen reclamebureau van de status quo. Kijk, Badiou wil elk kunstwerk op zijn eigen merites beschouwen. Elk kunstwerk is ontstaan vanuit een heel specifieke context. Maar het is ook universeel, omdat het laat zien dat geen enkele context sluitend is, dat een dominante manier van denken altijd op losse schroeven kan worden gezet. Badiou heeft het over 'singuliere universaliteit'."

4Dat klinkt mooi, maar ook erg vaag.
"Misschien kan een parallel met politiek verhelderen. Ook politiek gaat volgens Badiou over opkomen voor dat wat geen plaats krijgt. Neem de categorie van de 'illegaal'. Het Westen zegt zich te baseren op de rechten van de mens, maar kan toch niet goed uit de voeten met 'illegale' inwoners. Dat zijn mensen, maar die genieten blijkbaar minder rechten. Echte politiek sluit daarvoor niet zijn ogen, maar beseft: illegalen zeggen iets over ons, hier moeten we iets mee. Zo werkt kunst ook."

5Hoe helpt dit kunstenaars om uit hun dilemma te komen?
"De manier waarop de afgelopen jaren over kunst werd gesproken, tastte de eigenwaarde van kunst aan. Door mensen als Halbe Zijlstra werden kunstenaars weggezet als een stelletje subsidievreters. Kunstenaars en kunstliefhebbers hadden moeite zich hiertegen te verweren. Badiou biedt een taal om het waardevolle van kunst uit te drukken zonder geweld te doen aan het eigene ervan. Zo helpt hij kunstenaars en kunstliefhebbers om uit een slachtoffermentaliteit te komen. Alles van waarde is weerbaar."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden