Bacterie sterft snel in de open lucht

Een medewerker van het instituut voor hygiëne in Münster laat een foto zien van een nier die beschadigd is door de EHEC-bacterie. Beeld epa

Hoewel besmet voedsel de voornaamste bron blijft, geven mensen de EHEC-bacterie ook af en toe aan elkaar door. Bijvoorbeeld via ongewassen handen na het toiletbezoek, via een vuile wc-bril of handdoek of via orale seks. Maar daar blijft een grote uitbraak niet mee in stand.

Dat is nou slim: een Leidse supermarkt heeft de cherrytomaatjes in de aanbieding gedaan, uiteraard in de hoop dat klanten meteen zo'n goedkope komkommer meegrissen. En ja hoor, diverse klanten zwichten.

Iets ernstigs zullen ze er niet aan overhouden, want in Nederland is de gevreesde EHEC-bacterie op geen enkele groente aangetroffen. Het blijft wel raadzaam om rauwe groenten goed te wassen, maar dat gold altijd al.

In Duitsland ligt het anders. Gezien het enorme aantal zieken moet daar op grote schaal besmet voedsel hebben gecirculeerd. Spaanse komkommers die op basis van vragenlijsten onder zieken zijn aangewezen als verdachte, zijn uit de handel genomen.

Ook in water

Maar de bacterie, afkomstig uit mest van vooral koeien, kan in veel meer producten zitten die met ontlasting in contact zijn geweest: alle verse groenten, vlees, ongepasteuriseerde melk en zelfs drinkwater. Zolang onbekend is welke producten besmet zijn, doen Duitsers er volgens experts goed aan elk potentieel risico te mijden.

EHEC is een gevaarlijke jongen. Het is een variant van de zogeheten E.coli-bacterie. Onschuldige of ronduit gezonde uitvoeringen daarvan zitten bij iedereen probleemloos in de darmen. Maar sommige typen, vooral die uit dieren, zijn schadelijk: wie besmet raakt, wordt misselijk, gaat braken en krijgt diarree. EHEC-varianten geven zelfs bloederige diarree.

Blijvende nierschade
Tot overmaat van ramp produceert het huidige type, voluit E.coli O 104, ook nog gifstoffen. Bij 5 tot 15 procent van de besmette personen wordt daardoor het bloed afgebroken en gaan de nieren minder werken (hemolytisch-uremisch syndroom, HUS).

De meeste zieken herstellen na een paar dagen vanzelf. Van de kleine groep met een nierstoornis overlijdt 2 tot 9 procent; wie het overleeft, houdt in een kwart van de gevallen blijvende nierschade over.

Hoewel besmet voedsel de voornaamste bron blijft, geven mensen de bacterie ook af en toe aan elkaar door. Bijvoorbeeld via ongewassen handen na het toiletbezoek, via een vuile wc-bril of handdoek of via orale seks. Maar daar blijft een grote uitbraak niet mee in stand.

Eerdere uitbraken
In Nederland wordt elk jaar bij dertig tot zestig mensen een besmetting vastgesteld met een gifproducerende EHEC-variant. Sinds 2005 hebben zich enkele kleine uitbraken voorgedaan, veroorzaakt door besmette filet americain en ijsbergsla. In het buitenland zijn diverse grote uitbraken gemeld.

In de Verenigde Staten zijn in 1993 ruim vijfhonderd mensen ziek geworden na het eten van onvoldoende verhitte hamburgers; vier kinderen stierven. De grootste epidemie woedde in 1996 in Japan: 9000 mensen werden ziek en twaalf stierven er, vermoedelijk door besmette radijs die was verwerkt in lunchpakketten voor scholieren.

De bacteriën voelen zich het beste in de darmen. In de open lucht kunnen ze enige tijd overleven, maar ze vermenigvuldigen zich nauwelijks meer. Een besmette kas of akker is daarom binnen een paar weken weer te gebruiken - dan zijn alle EHEC-bacteriën dood.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden