Bachs passie, kan die in een zomerprogramma?

Het Festival Oude Muziek, dat gisteren in Utrecht aan zijn 31ste editie begon, doet dit jaar iets buitensporig on-Hollands: het programmeert een lijdenspassie in de zomer. Het overkoepelende thema van dit jaar luidt 'Van Sweelinck tot Bach' en men had kennelijk het idee dat je bij die laatste componist dan niet om zijn grootste creatie heen kon. Dus klinkt op zaterdag 1 september - de meteorologische herfst mag dan op die datum beginnen, maar wij vinden met z'n allen natuurlijk dat het nog steeds hoogzomer is - Bachs Matthäus-Passion in Utrecht.

De Matthäus-Passion, die 'heilige' compositie, die in de weken die naar Pasen leiden ontelbare keren in Hollandse polders en steden wordt uitgevoerd. Natuurlijk kent Bach-stad Leipzig, waar de Matthäus-Passion voor het eerst klonk, zijn eigen passietraditie rondom Pasen, maar nergens ter wereld is die traditie zo verankerd als juist in Holland. Ik zeg bewust Holland, omdat Bachs passies in de zuidelijke Nederlanden niet zo sterk geworteld zijn.

In het buitenland is het uitvoeren van de Matthäus-Passion buiten de lijdenstijd heel gewoon. In Nederland komt het bij mijn weten nooit voor. Alsof Bachs muziek hier anders klinkt als die niet gekoppeld is aan de kerkelijke kalender. Passie in de zomer, kan dat eigenlijk wel?

In Utrecht gooit men dus een knuppeltje in het hoenderhok. Ook gewoon een kwestie van handig programmeren trouwens, omdat de Akademie für Alte Musik Berlin en het Rias Kammerchor voordat ze de Matthäus-Passion in Utrecht brengen al uitvoeringen geven in het Duitse Eberbach (komende woensdag) en in Brussel (vrijdag). Dirigent René Jacobs, die het knuppeltje in handen heeft, liet zich desgevraagd in een interview al ontvallen dat hij het tamelijk hypocriet vindt om het werk alleen in de Goede Week uit te voeren, omdat de passie allang niet meer in zijn liturgische context wordt uitgevoerd.

Er zijn trouwens meer seizoensgebonden composities. Zo kende Antwerpen jarenlang de traditie om vanwege de christelijke symboliek in 'Parsifal' die opera van Wagner rond Pasen uit te voeren. Een traditie die de Vlaamse Opera overigens dit seizoen weer oppikt. Ook Händels 'Messiah' gaat deels over het lijden van Christus, maar dat werk heeft niet zo'n sterke binding met het Paasfeest gekregen als de Matthäus-Passion.

Een veel betere kandidaat voor uitvoeringen na het lijden in de Goede Week is Händels exuberante oratorium 'La Resurrezione', dat de verrijzenis van Christus in jubelende tonen uitzingt. Maar dat stuk is nergens ingeburgerd.

Bij De Nederlandse Opera (DNO) hebben ze geweten dat de bloederige opera 'Orest' vorig jaar nu niet bepaald bij de sfeer van Kerstmis past - de bezoekersaantallen waren nog nooit zo slecht. Voor deze Kerst staat het veel geschiktere 'Die Zauberflöte' gepland.

Nog even over Pasen. Mascagni's 'Cavalleria rusticana' speelt ook rond Pasen. Santuzza wenst haar overspelige minnaar een mala Pasqua toe. Toen DNO Mascagni's opera in de gebruikelijke combinatie met 'Pagliacci' liet uitvoeren, had de regisseur bedacht dat beide verhalen op opeenvolgende dagen speelden.

Maar in 'Pagliacci' zingen ze over de zalige zon in midden augustus. Da's dan wel een hele late Pasen!

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden