Bachs passie is niet antisemitisch

Bach heeft op kunstzinnige wijze de woede van de massa vormgegeven. Het geeft geen pas hem van antisemitisme te beschuldigen.

Henk van Eck beschouwt zichzelf als Bachliefhebber (Trouw, 19 april), maar heeft van het werk van Bach maar weinig begrepen. Van Eck denkt dat er antisemitische tendensen in het werk van Bach zijn te vinden, maar constateert dat niemand daar op reageert. Dat is voor hem het bewijs van het einde van het christendom.

De antisemitische tendensen ziet Van Eck al in het evangelie zelf. Zo'n uitspraak zou nog te begrijpen zijn als het evangelie door een of andere niet-Jood geschreven zou zijn. Maar in het evangelie zijn het Joden die schrijven over Joden. Joodse verslaggevers die getuige waren van een proces waarin een uitzinnige menigte schreeuwt en roept.

Wat een 'massa' al niet kan roepen, kun je al horen in de grote stadions van Nederland.

Haat ik mijn eigen volk als ik schrijf dat bij voetbalwedstrijden in Amsterdam de vreselijkste dingen worden geroepen?

Wat Bach doet is niets anders dan wat elke componist, regisseur, scenarioschrijver, schilder of tekenaar zou doen. Hij articuleert, onderstreept, belicht deze uitroepen op kunstzinnige wijze. Als ik zelf componist zou zijn, zou ik volop meedoen. Het 'Kruisig Hem' zou ik niet weglaten, maar wellicht door een grote groep op doordringende wijze laten scanderen.

Het is ridicuul te beweren dat door het muzikaal weergeven van deze passages Bach antisemitische tendensen in zijn werk zou hebben gebracht. Zeker omdat Bach als muzikaal schilder veel meer accenten aanbrengt in het verhaal: het verdriet van Petrus, de haat van Judas, de liefde van de vrouwen rondom Jezus.

Bach onderstreept nóg iets op indrukwekkende wijze, namelijk zichzelf. De passionen zitten vol van deze voorbeelden. Een van de discipelen zal Jezus verraden. ,,Ben ik het?' vragen ze, elf keer. Op dat moment komt er een koraal 'Ich bin's, ich sollte büssen'. Niet Judas, niet een Jood verraadt Jezus, maar ik zelf ben de verrader. Ik roep 'Kruisig Hem'. De beschuldigende vinger van het verloochenen, het verraad, wordt naar de mens zelf gericht. Bach plaatst zich in de traditie van Revius die schreef: ,,En 't zijn de Joden niet Heer Jesu die u cruysten'. Volgens Van Eck reageert niemand op de antisemitische trekken in het werk van Bach. Gelukkig maar, want die trekken zijn er niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden