BACHARUDDIN JUSUF HABIBIE - Soeharto's eigen slimme jongen

De kersverse vice-president van Indonesië weet wat hem te doen staat. In zijn geboortedorp keken ze vorige week nog vreemd op toen journalisten vroegen wat ze er nu van vonden dat hun vroegere plaatsgenoot is uitverkoren voor zo'n hoge functie. Hoezo? Hadden ze niets van gehoord, de communicatie is ook zo slecht. Daar ligt een taak voor de 61-jarige hightech profeet.

“Neem een kilogram vliegtuig en eenzelfde hoeveelheid rijst. Voor de eerste moet je ruim een halve ton neertellen, rijst is slechts 15 cent. Kunnen we de hightech producten die Indonesië nodig heeft, betalen in rijst? Ik denk het niet.” En dus moet het land vliegtuigen, supertreinen en satellietcommunicatie zelf bouwen.

Bacharuddin Jusuf Habibie kan zijn ideeën op onorthodoxe wijze aan de man brengen. 'Rudy' noemen ze hem. Dat is een naam die zeker in Duitsland wat makkelijker in de mond ligt, waar hij het ook al tot vice-president schopte: in de directie van vliegtuigbouwer Messerschmidt Bölkow Blohm. Zijn expertise schijnt de sterkteleer te zijn. Hij weet precies wanneer iets breekt. Een eigenschap die wel van pas komt, nu de Indonesische samenleving zo onder spanning staat.

Als nummer drie van vier kinderen groeide Habibie op in Nepo, op Zuid-Sulawesi. Het gezin werd door een zwaar ongeluk getroffen toen hij 13 jaar oud was, met het verlies van zijn vader Alwi Abdul Jalil. De commandant van de Mataram-brigade, op het eiland om een rebellie te bedwingen, trok zich het lot aan van de familie. En dat was niemand minder dan de huidige president, Soeharto. Sinds die tijd hebben de twee elkaar nooit meer uit het oog verloren.

Habibie geldt als een energieke, gedreven man, een visionair. Iemand die het voor elkaar kreeg het eerste verkeersvliegtuig van Zuidoost-Azië te bouwen dat ook vliegt. In zijn hoofdkwartier in het hartje van Jakarta zoeven de liften met duizelingwekkende snelheid op en neer. In deze wereld van glas en gepolijst staal, waar werknemers zich aan- en afmelden bij een hele batterij tijdklokken aan de wand, daar ligt de toekomst van Indonesië.

Dat te benadrukken, was een van de redenen voor Soeharto zijn oogappel naar voren te schuiven. Kritiek dat de vice-president een economisch onbenul is, die wel vliegtuigen kan maken maar niet verkopen, schoof Pak (vader) Harto ter zijde. Zoals hij dat al twintig jaar doet, sinds het aantreden van Habibie als zijn minister van technologie, in 1978. Met elke collega van financiën krijgt zijn favoriet ruzie, maar de president zorgt ervoor dat geld nooit een probleem is.

Dat hij geen licht is in economische zaken, onderstreepte de ingenieur enige jaren geleden zelf door zijn 'zigzag-theorie' te presenteren over inflatiebestrijding. Die liet vakmensen verbijsterd achter over zoveel onzin. Maar de president heeft Habibie niet gekozen om zijn kwaliteiten als econoom. Wat dat betreft regelt hij zijn zaken zelf wel. Voor Soeharto is de belangrijkste eigenschap van Habibie dat hij hem volkomen kan vertrouwen. In Indonesië spreken ze van dwitunggal, een twee-eenheid, zoals ook Soekarno en Hatta vormden, de grondleggers van de onafhankelijke republiek.

Dankzij de tandem -voortgetrapt door de vice-president, maar bestuurd door zijn baas- kan Pak Harto zijn actieradius belangrijk vergroten. Het stelt hem in staat greep te houden op de situatie, ondanks zijn gezondheidsproblemen. Habibie is met zijn drievoudige bypass-operatie geen garantie voor de toekomst, maar voor het moment is hij de geschikte figuur.

Zijn klim naar de top is opmerkelijk omdat Habibie de militaire achtergrond mist, die normaal nodig is om een succesvolle carrière te ontwikkelen binnen het staatsapparaat. Naar verluidt bestaat er in het leger oppositie tegen de omstreden bewindsman. De steun die uiteindelijk toch is gegeven aan zijn kandidaatstelling, wordt gezien als een bewijs van absolute loyaliteit van de militairen aan de president.

Opgezadeld met de voorkeur van 'de oude heer' zoeken Indonesiërs naar positieve kanten. Zo wijzen zij erop dat Habibie in Europa heeft gestudeerd - Aken, vliegtuigbouw - en 'dus' kan omgaan met kritiek, en wellicht meer openstaat voor een democratische ontwikkelingen. Door zijn speciale relatie met Soeharto zou hij in staat zijn pijnpunten voor te leggen, zonder de nummer 1 direct kwaad te maken of argwaan te wekken over bijbedoelingen.

Habibie heeft onbeperkte toegang tot de president. Adjudanten worden bijkans gek als hij weer eens binnen komt stormen bij SGS (Super Genie Soeharto, zoals hij hem noemt) en de dagelijkse agenda in de war gooit. Urenlang blijft hij zitten praten, om vervolgens al aantekeningen makend naar buiten te komen. Naar verluidt houdt hij nauwgezet bij wat Soeharto allemaal tegen hem zegt.

Het is afwachten hoe Habibie zich manifesteert, maar er lijkt weinig ruimte voor overdreven verwachtingen. Al eerder zag het land mensen met een sterke persoonlijkheid op de post van presidentieel plaatsvervanger. Figuren als sultan Hamengkubuwono IX van Yogjakarta en ook Adam Malik. Zij deden er evenwel niet toe.

In politiek denken en doen, is Habibie als zout bij de zee: meer van hetzelfde. Pak Harto kan de man van Sulawesi met een gerust hart naar het buitenland sturen om hem te vertegenwoordigen op internationale fora en op staatsbezoek. Maar de regie over de staatszaken zal hij strak in eigen hand houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden