Bach krijgt een nieuwe dimensie

De Nationale Reisopera brengt de Johannes-Passion voor het eerst als muziektheater. En dat werkt wonderwel.

Koor van de Nationale Reisopera, Holland Baroque Society en solisten olv Raphaël Pichon met de Johannes-Passion van Johann Sebastian Bach in een regie van Dale Duesing op 2/4 in Nationaal Muziekkwartier Enschede. Te zien in Apeldoorn (vanavond), Den Haag (7), Utrecht (9 en 10), Rotterdam (12), Heerlen (14), Arnhem (16), Eindhoven (19) en Amsterdam (22 en 23). www.reisopera.nl
De programmaboekjes zijn niet uitgevoerd in de gebruikelijke Reisoperavorm en -opmaak. Voor de ongebruikelijke opvoering van Johann Sebastian Bachs Johannes-Passion - want voor het eerst in Nederland als muziektheater gebracht - heeft de Reisopera programma's laten maken die alles weghebben van een klein gebeden- of gezangenboekje. Zo heb je in het theater toch nog een beetje het gevoel dat je naar een kerkdienst gaat.

Het idee dat je naar geestelijke muziek gaat luisteren en kijken wordt echter meteen uit het hoofd geblazen, zodra het doek opgaat. In een geweldig geslaagd snel tempo zingt het koor van de Nationale Reisopera het bekende openingskoor 'Herr, unser Herrscher'. Hier word je wordt direct een verhaal ingetrokken, met handelende personen. Op slag zit er een andere dimensie in de passie. Het koor is voor de gelegenheid opgesplitst. Een twintigtal neemt deel aan de actie, vijftien anderen zitten op kerkbankjes aan weerszijden van het toneel en zingen de koralen. Later zal ook deze 'gemeente' steeds meer aan het gebeuren op het toneel deelnemen - bij zo'n verhaal moet je wel handelend optreden, lijkt regisseur Dale Duesing te zeggen; je kunt niet aan de kant blijven staan.

De melodieuze en energieke voortvarendheid waarmee het operakoor zich in zijn nieuwe taak stort, is één van de opvallendste uitkomsten van deze geënsceneerde passiemuziek. Duesing weet hoe hij hen over het toneel moet laten bewegen. In het lastige 'Lasset uns den nicht zerteilen' stelt het koor zich gretig als een hebberige en agressieve meute op, maar blijft het de snelle loopjes met veel precisie en kracht zingen. Nog meer dan tijdens een concertante uitvoering valt op hoeveel dramatiek Bach juist in deze turbae-koren, deze volksoproeren, heeft verstopt. Het 'Weg, weg mit dem, kreuzige ihn' spat hier van de bühne af. Hulde.

Het bibliotheek-decor voor deze Johannes-Passion past als een handschoen. Hier dwalen schriftgeleerden rond, die af en toe een aria zingen, hier werkt Johannes aan zijn evangelie, hier wordt het woord, het begin van alles, soms omineus op de grijze muren geprojecteerd. Duesing blijft verre van goedkoop effect. Tijdens de 'Erwäge'-aria, als Christus is gegeseld, kijken de koorleden strak en uitdrukkingsloos een andere kant op. Bij het natuurgeweld na Christus' kruisiging flikkert er wat licht en vallen er spontaan wat boeken uit de rekken, dat is alles.

Aan het slot wordt een dik boek, Johannes' evangelie, op het toneel gelegd, gevangen in een spot. Tijdens het 'Ruhet wohl'-koor leggen koorleden en solisten palmtakken, bloemen en stenen op het boek, veranderen de plek in een graf. Sommige koorleden kijken elkaar daarbij lang in de ogen. Duesing creëert hier een emotionerend humaan beeld, nog overtroffen door het slotkoraal, richting zaal gezongen: 'Herr Jesu Christ erhöre mich. Ich will dich preisen ewiglich.'

Raphaël Pichon dirigeert Holland Baroque Society met vaart en diepgang door de partituur. Snelle tempi worden niet geschuwd en hebben steeds optimaal effect. Tenor Robert Burt legt stem, ziel en zaligheid in de rol van Johannes, Quirijn de Lang is prachtig eenvoudig als Christus en Hanneke de Wit ontroert vooral als zij als Maria de 'Zerfliesse'-aria zingt. Dale Duesing heeft hiermee de Johannes-Passion een verrijkende nieuwe dimensie gegeven.

Nationale Reisopera
De Nationale Reisopera opent het nieuwe seizoen in september met Wagners 'Siegfried', derde deel van de 'Ring' van Antony McDonald en Ed Spanjaard. Er zijn verder nieuwe producties van Mozarts 'Le nozze di Figaro' en 'Lucia di Lammermoor' (regie Wim Trompert). In reprise gaan Monique Wagemakers' productie van 'La traviata' en de hilarische 'Platée' van Mirjam Koen en Gerrit Timmers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden