Babyboomer neemt het ervan

De babyboomers laten het breed hangen. Ze geven hun gespaarde geld gemakkelijk uit. Aan zichzelf.

De Britse historicus Simon Schama laat in zijn veelgeroemde studie ’Overvloed en Onbehagen’ al zien dat Nederlanders toch niet de krenterigste burgers van Europa zijn, waarvoor ook de zeventiende-eeuwse clichés hen al hielden. Vermogende kooplieden lieten het breed hangen. Hier en daar werd de Republiek zelfs geroemd als consumentenparadijs, schrijft Schama.

De huidige babyboomgeneratie past 350 jaar later perfect in dat plaatje. Nog steeds is er de notie dat Nederlanders boven op hun geld zitten. De babyboomers echter blijken hun geld liever hier en nu te laten rollen dan hun vermogen later aan hun kinderen door te geven.

Uit onderzoek van het verzekeringsconcern Axa (Retirementscope 2007) blijkt dat de groep van 50- tot 65-jarigen massaal – driekwart van hen – hun geld gaat opsnoepen om van het goede leven te genieten. Daarmee lopen de Nederlanders met de Duitsers voorop in Europa. In Amerika is hiervoor al een term verzonnen: de ski-generatie. Ski is de afkorting voor spending the kids inheritance, oftewel het uitgeven van de erfenis van de kinderen. ’Verjubelen’ in het Nederlands.

„Deze houding is een trendbreuk met de mensen van boven de 65 die nog grotendeels het geld dat zij hebben vergaard willen behouden en doorgeven”, zegt Marc van den Boom, marktonderzoeker bij Axa Nederland. Het verzekeringsbedrijf voert dit soort onderzoek al jaren uit in vele landen en dat geeft een goed zicht op de trends. „Die nieuwe mentaliteit is ook wel verklaarbaar”, zegt Van den Boom. „Het is de eerste generatie die in de breedte over veel vermogen beschikt. Zij zijn massaal gaan studeren, hebben vervolgens de goede banen ingenomen, hebben gespaard en huizen gekocht. Het is tevens de eerste generatie waarvan de vrouwen volop zijn gaan werken. Het gespaarde geld mag worden uitgegeven. Er is hard voor gewerkt, vindt men.”

Er is ook veel om aan uit te geven. Reizen, cursussen, tweede huizen in het buitenland, dat soort zaken worden volop aangeboden. „De babyboomers willen daar met volle teugen van genieten. Men voelt zich er niet schuldig over”, weet Van den Boom: „De kinderen zijn goed in het leven gezet, met goede opleidingen. Die kunnen materieel best voor zichzelf zorgen, is de gedachte. De kinderen zelf zeggen vaak: ’Maak je over ons geen zorgen. Gaan jullie nou maar lekker genieten’. In het verlengde daarvan zie je dat Nederlandse kinderen vinden dat zij hun ouders ook niet financieel hoeven te ondersteunen. Ook met die houding lopen wij voorop in Europa en daarbuiten.”

De ouderlijke houding dat de kinderen best voor zichzelf kunnen zorgen lijkt wat kil, maar is opvoedkundig niet onverstandig, blijkt uit Amerikaans onderzoek. Hoe meer geld vermogende ouders aan hun kinderen doorgeven, des te minder vermogen die kinderen zelf opbouwen. Het gekregen geld blijkt vaak te worden geconsumeerd. Geld waarvoor men zelf heeft moeten werken wordt eerder gespaard of belegd. Ouderlijke ondersteuning pakt dus slecht uit.

Onbegrijpelijk is de overdracht bij leven aan de kinderen echter niet, want de afkeer van de gehate successierechten is groot, zegt onderzoekster Mariëtta Haffner van de TU Delft en tevens verbonden aan Netspar, een instituut van de Universiteit Tilburg, waar onderzoek wordt gedaan naar vergrijzing en pensioenen. Opvallend daarbij is, zo constateert Haffner, dat de minder vermogende kinderen het meest bedacht worden door de ouders. Zeker zo opvallend is dat bij toenemend vermogen de koude kant – aangetrouwde kinderen – steeds meer wordt uitgesloten, zo bevestigt een woordvoerster van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. „Het is bijna een standaardclausule in testamenten.”

De woordvoerder van de Unie KBO, de grootste ouderenbond van Nederland, herkent het beeld. „Die jongere senioren staan duidelijk anders in het leven dan hun voorgangers”, zegt Arno Heltzel. „Die laatsten zijn in een ander tijdperk geboetseerd, hebben vaak nog armoede gekend en dan is het parool al gauw: sparen en doorgeven.”

Het vermogen dat jongere senioren ter beschikking hebben, zit voornamelijk in de overwaarde van het koophuis en in beleggingen. Rob Alessie, hoogleraar economie aan de Universiteit Utrecht en medewerker van Netspar, onderscheidt hierbij een aantal zaken. „Je ziet dat het huizenbezit sinds 1990 flink is toegenomen. Dat is een typisch Nederlands verschijnsel. Vergeleken met andere West-Europese landen hebben we daarmee een achterstand ingehaald. Parallel aan die inhaalslag loopt de enorme waardestijging van koopwoningen. Door die combinatie neemt het netto vermogen van senioren na 1990 met een factor 2 à 3 toe. Uit doorlopende enquêtes onder huishoudens van De Nederlandsche Bank blijkt inderdaad dat dat vermogen niet zo maar aan de kinderen wordt doorgegeven. Men wil zelf genieten van het leven. Maar er is ook onzekerheid, bijvoorbeeld over ziektekosten en ouderenzorg. Je ziet dat steeds meer senioren hiervoor uit voorzorg geld achter de hand houden. Als er dan nog geld overblijft voor de kinderen is dat een gelukkige bijkomstigheid, geen vooropgezet plan.”

Ruimtelijk econoom Jan Rouwendal, verbonden aan de VU en aan Netspar, leidt het veranderend gedrag bij ouderen ook af van het aanhouden van een kleine hypotheek. „Vroeger werd de hypotheek op huizen afgelost. Zo gauw mogelijk van je schulden af zijn. Je ziet dat ouderen nu steeds vaker een hypotheek hebben. In veel gevallen een aflossingsvrije. Daar gaat de suggestie vanuit dat men geen haast heeft met aflossen en het in de woning opgebouwde vermogen gedeeltelijk zelf wil besteden.”

Om hoeveel geld het gaat is niet precies te becijferen, maar het betreft zeker honderden miljarden euro’s. De overwaarde op huizen van babyboomers en gepensioneerden wordt geschat op 240 miljard euro. Daar komen nog eens spaarrekeningen en beleggingen bij. Alleen al de ruim 2 miljoen 65-plussers in Nederland hebben gemiddeld 64.000 euro op een spaarrekening staan. „Bij de babyboomers is dat zeker meer”, zegt Axa-onderzoeker Van den Boom. „Die zijn bang gemaakt met een dreigend pensioengat en zijn daarom vaak oververzekerd voor de oude dag. De fiscale tegemoetkoming van de overheid maakte dat sparen ook wel gemakkelijk. Je was een dief van eigen portemonnee als je geen koopsompolissen afsloot.”

Al zal een deel van dat enorme vermogen in stenen vast blijven zitten, een ander deel van die berg geld moet ergens besteed worden. Vakantiewoningen, reizen en cursussen liggen dan voor deze gezonde en veelal nog nieuwsgierige senioren voor de hand. Directeur Rob Smulders van Mondi, een grote consumentenorganisatie voor buitenlands vastgoed: „De vraag naar huizen in het buitenland neemt fors toe, de afgelopen jaren met 20 procent. Bij senioren zeker, die geven steeds gemakkelijker geld uit, maar ook de groep daaronder, de 45- tot 55-jarigen.” Simone van der Berk van Kras Reizen, onderdeel van TUI Nederland en gespecialiseerd in ouderenreizen: „Exacte cijfers geef ik niet, dat is beursgevoelige informatie, maar er is een duidelijke toename te zien bij de ouderenreizen. Luxe reizen met veel comfort en Nederlandstalige reisleiding. Cultuur is het kernbegrip.” Volgens een woordvoerster van Hovo-Amsterdam, een van de 15 instellingen van hoger onderwijs voor ouderen en verbonden met de VU, is het aantal cursussen ’niet aan te slepen’. „In de afgelopen vier jaar groeiden we van 2000 naar 3500 cursisten. Pittige cursussen, over de islam, Heinrich Heine of sterrenkunde. Ze kosten gemiddeld 200 euro per cursus van tien colleges.”

Wie denkt dat het zwitserlevengevoel de senioren danig bedwelmd, wordt tegengesproken door Axa-man Van den Boom. „Er is geen sprake van massaal ongebreideld consumentisme. Die generatie vindt dat niet kunnen. Uitgaven worden goed overwogen. En met al die wereldreizen valt het ook wel mee. Je ziet wel dat men vaker met vakantie gaat, maar dan geniet men ook van een week fietsen op Texel.”

.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden