Babbelen over schoonheid terwijl de wereld brandt

Appeltheater, Scheveningen, t/m 20/12, en van 6/1 t/m 6/2. Van 11 t/m 13/2 in Stadsschouwburg Utrecht.

HANNY VAN DER HARST

De Boers stuk is een doordenkertje, gevat in soepele taal. Er zijn zelfs diverse bloemrijke passages aan te wijzen. Ze rollen bijvoorbeeld de babbelzieke tenor Morel dweperig over de lippen: "De liedkunst van Schubert is als archeologie, oeverloze rijkdom, steeds nieuwe bodemschatten, ongekend genot." De rol past Carol Linssen als een handschoen. Maar ook de dichter Bertrand (Rene van Zinnicq Bergmann) laat zich niet onbetuigd. Zo zegt hij over een Schumann-lied: "Een klein meesterwerk. In nog geen minuut van duizelend melodisch wentelen en stromen worden wij deelgenoot van het slapeloze liefdesverlangen van de dichter (. . .)."

Het moge duidelijk zijn: in dit stuk wordt vaak op verheven wijze over de schoonheid van kunst gesproken. Wellicht omdat alle personages op een of andere wijze met kunst van doen hebben. Naast de zanger en dichter maken ook een amateurzangeres (Christine Ewert als Germaanse tuthola) en een pianiste (Saskia Mees) hun opwachting in het atelier van de schilder Wolf Alexander (Robert Prager). Wat zij daar zoeken? Hun geidealiseerde zelfbeeld, vastgelegd op het linnen. Maar aangezien het des schilders is dingen 'als een handschoen binnenstebuiten te keren', opdat het innerlijk blootgelegd wordt, heeft hij hun werkelijke ik vereeuwigd. Ontzetting alom, waarop hij, lagen verf wegkrabbend, zijn klanten in die mythische heroische poses toont waarin zij zichzelf graag zien.

Poses, ook daarover gaat het stuk. Aan het slot wordt ons dat eigentijds ingepeperd door het schildersmodel Salome (Anne van der Ven) dat, uitgedost als een treffend goed gelijkende kopie van Madonna, 'Strike a pose' agressief playbackt: haar optreden oogt als een provocerende ontkenning van al het voorafgaande gebabbel over schoonheid. 'Jullie kunnen me wat met die kunst', lijkt zij te zeggen, en uitdagend steekt ze haar bekken naar voren, richting de schaal waarop het afgehouwen hoofd van de schilder ligt. Deze heeft zich even daarvoor a la Johannes de Doper en de Japanse schrijver Mishima ritueel laten onthoofden.

Zijn dood komt niet zomaar uit de lucht vallen. Oorlog en dood dienen zich in deze metaforisch geladen voorstelling vanaf het begin aan, in de verwijzing naar de mythe van Paris: in de keuze tussen schoonheid, macht en wijsheid koos hij voor het eerste, schaakte de mooie, gehuwde Helena en veroorzaakte zo de Trojaanse oorlog. De schilder vervult hier de rol van Paris, zijn atelier is niet zomaar een werkplaats, maar het Europa tijdens het interbellum: samen met het prachtige verglijdende licht dat door het glazen dak en de ramen naar binnen valt, verschuift de tijd van begin jaren twintig via het oprukkende nazisme naar het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De wereldbrand staat op het punt van uitbreken, maar in deze door Andre Joosten ontworpen afgesloten ruimte regeren blind- en doofheid. Terwijl in een schier eindeloze opeenvolging tijdloos wonderschone muziek uit de vleugel en de kelen parelt, sluipt met het verstrijken van de geschiedenis de rassenhaat de gesprekken binnen. In dit geval richt die zich op de joodse pianiste (een in alle opzichten verrassend goed spelende Saskia Mees), wier voorheen gewaardeerde begeleiding plotsklaps tot het 'misbruiken' van geniale, en Duitse, muziek wordt bestempeld. Zij mag (nog) vertrekken, machteloos uitgewuifd door de dichter, zelfgenoegzaam weggekeken door de zanger en zangeres, en genegeerd door de schilder.

Want ook over onze houding tegenover (ongewenste) vreemdelingen wil De Boer het hebben. Het is bij elkaar te veel voor een keer kijken. En de verpakking is zo esthetisch, dat ik na afloop vage onvrede voel: gaat het stuk nu echt wel zo diep, of laat ik mij door de taal en aankleding verleiden de schrijver op zijn woord te geloven? Het krabben achter het oor gaat door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden