Baarmoeder te huur

En als die vrouw het geld gebruikt om vrijheid te kopen?

De discussie over draagmoeders en wensouders had in Trouw een grillig verloop. Het begon allemaal met een interview waarin PvdA-Kamerlid Khadija Arib haar zorgen kenbaar maakte over de praktijk van het commercieel draagmoederschap. Vrouwen in derdewereldlanden als India worden door westerse paren als 'broedmachines' gebruikt en daar moet Nederland niet in meegaan. Daarop volgde een artikel waarin het alarm weer werd uitgezet, want de Nederlandse ervaringen met derdewereldlanden waren zowel schaars als slecht, zodat wensouders die hier door de wet tegengehouden worden, zich liever vervoegen in Amerika, waar je voor zo'n draagarbeid toch al snel 60.000 tot 100.000 euro neertelt. Maandag prees Trouw Arib dat ze het probleem op de agenda had gezet. Maar bij mij bleven toch nog wat vragen hangen. Wat is eigenlijk het echte probleem? Hoe erg is het als Nederlandse paren elders een baarmoeder huren?

Dan is het handig twee zaken uit elkaar te houden. Allereerst de mogelijke uitbuiting. Ook de Amerikaanse die in Trouw beweerde met liefde andermans kind te dragen, al was het geld ook mooi meegenomen, had haar baarmoeder misschien niet verhuurd als ze andere opties had gehad. Maar tegelijkertijd kan geld ook een heleboel problemen oplossen, juist voor armere vrouwen. Tenslotte krijgen zelfs Indiase draagmoeders naar verhouding nog een flinke smak geld. Dat kunnen ze goed gebruiken, bijvoorbeeld om onafhankelijk te worden van een gewelddadige man. En in de kraamkliniek hebben ze het vaak beter dan thuis. Wat kan daar tegen zijn? Dat is dan toch hun zaak? Moeten we ons in zo'n geval ook druk maken over deze 'nieuwe, verkapte vorm van kinderhandel' zoals Arib het noemt?

Die vraag valt het best te beoordelen door je voor te stellen dat er iets misgaat in de zwangerschap - wat nogal eens gebeurt. Het kind is te klein of misvormd, de moeder wordt ziek of wil het kind bij nader inzien toch houden. Als de draagmoeder en wensouder géén financiële transactie zijn aangegaan, bijvoorbeeld omdat het zussen zijn, dan is zoiets naar, tragisch, verdrietig. Er mag door wensouder én draagmoeder om gerouwd worden. Baby, draag- én wensmoeder hebben extra zorg nodig.

Maar als er financiën in het spel zijn, wordt die opdracht (uitgedrukt in woorden als zorg, verdriet, woede) weggeduwd door een heel ander vocabulaire, dat ander gedrag met zich meebrengt. De draagmoeder heeft 'niet geleverd', er is te veel betaald voor een kind 'dat het geld niet waard is'. En de moeder die tot haar eigen verbazing van de baby is gaan houden, 'komt de afspraak niet na'. Ik denk dat Arib dat bedoelt als ze zegt dat commercieel draagmoederschap altijd kinderhandel is. Zoals de Amerikaanse filosoof Michael Sandel uitlegt in zijn boek 'Niet alles is te koop' kun je de waarden, en dus woorden, van markt en handel niet straffeloos toepassen op alle menselijke praktijken. Een kind dragen (en weggeven) kan een gift zijn. Voor zoiets geld bieden degradeert niet alleen de vrouw (en is daarin vergelijkbaar met prostitutie) maar ook een kind, dat zelfs nog voor zijn geboorte een product is geworden waar de wensouder 'recht op heeft'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden