'Baan niet altijd oplossing armoede'

Demissionair minister Aart-Jan de Geus van sociale zaken staat niet kandidaat voor zijn partij, het CDA, bij de kamerverkiezingen van 22 januari. Desondanks hoopt hij vurig op zijn huidige post door te mogen gaan. Zijn plannen op sociaal-economisch terrein heeft hij al klaar. Zijn boodschap: hoe moeilijk de economische omstandigheden ook worden, er wordt niet getornd aan de koppeling van de uitkeringen aan de gemiddelde loonstijging. En de uitkering van mensen die langer dan vijf jaar op minimumniveau zitten, moet omhoog.

UTRECHT - Nu het Centraal Planbureau (CPB) weer somberder is over de onmiddellijke economische toekomst, ziet minister De Geus van sociale zaken de bui al hangen. Tien miljard euro moet er volgens het CPB bezuinigd worden in de komende kabinetsperiode. De eerste notities van zijn ambtenaren liggen al op het bureau van De Geus. Daarin wordt voorzichtig rekening gehouden met het uit de kast halen van een oud recept: een bevriezing van de uitkeringen. Zover zal De Geus het echter, als het hem gegeven is, niet laten komen. ,,Juist als het slecht gaat, is het zaak om de solidariteit in stand te houden'', vindt de CDA-minister.

De Geus: ,,Puur economisch gezien, is het een logische redenering. Als de economie tegenzit moet je je ook afvragen wat het betekent voor de solidariteit in je inkomensbeleid. De collectieve uitgaven moeten beperkt worden en dus kunnen dan de uitkeringen niet meer met de lonen meegroeien. Maar ik acht dat zo fundamenteel fout! Juist als het slecht gaat, is het hard nodig. Toen het CDA de uitkeringen bevroor in de jaren tachtig, was ik het daar ook fundamenteel mee oneens. Ik heb toen mijn partijlidmaatschap opgezegd. Nu zeg ik, we willen de waarden en normen zo graag boven aan de agenda plaatsen. Solidariteit is daarbij de waarde en koppelen de norm.''

De minister is realist genoeg te beseffen dat de koppeling tussen lonen en uitkeringen niet tot elke prijs kan worden gegarandeerd. De vakbeweging zal de norm mogelijk moeten maken door niet alleen in 2003 de lonen te matigen. ,,Er moet een meerjarige afspraak komen. Is die er, dan mogen ze mij aan mijn belofte houden. Een besluit tot bevriezing van de uitkeringen zal zonder De Geus worden genomen en wat mij betreft ook zonder het CDA.''

Maar een koppeling aan de lonen, waardoor een uitkering in ieder geval koopkracht behoudt, is voor veel mensen niet genoeg. Naarmate iemand langer in de bijstand zit, worden de financiële problemen alleen maar groter. Na een aantal jaren is meer geld nodig, de koelkast gaat kapot en de uitkeringsgerechtigde raakt steeds meer in een sociaal isolement. Tot nu toe zorgden de gemeenten voor aanvullend beleid. Maar dat mag volgens het jongste wetsvoorstel van De Geus' staatssecretaris, de VVD'er Rutte, alleen nog in individuele gevallen en niet meer voor groepen.

Dat inkomensbeleid voor de groep langdurige minima willen De Geus en Rutte nu landelijk regelen. In de komende kabinetsperiode moet de bijstandsuitkering van mensen, die langer dan vijf jaar op het minimum zitten met ongeveer vijf procent omhoog.

De Geus: ,,Er komt een moment dat je niet langer kunt zeggen dat zoeken naar een betaalde baan de beste remedie is tegen armoede. Ik vind dat je als iemand al vijf jaar van een uitkering leeft, moet erkennen dat deze remedie voor hen kennelijk niet werkt. Natuurlijk gaat werk boven inkomen. Maar is het dan nog verstandig iemand na die vijf jaar alleen vanwege een ideologische kramp onder het bestaansminimum te houden? Ik vind dat we die mensen niet meer kunnen voorhouden dat alleen een zinvol bestaan op te bouwen is als je actief meedoet aan de economie. Een mens is meer dan een homo economicus.''

De Geus denkt dat zijn plannen van toepassing zijn op zo ongeveer honderdduizend mensen. Een verhoging met vijf procent betekent dat zij er, als ze een partner hebben, rond 450 euro per jaar bij krijgen. Dat kost 40 miljoen euro, maar dat bedrag is volgens de minister niet zo van belang. ,,Als de groep groeit, en dat zit er dik in nu de economie afglijdt, wordt het bedrag hoger. Dat is voor mij geen reden om ervan af te zien.'' Een verhoging kan, maar een vrijstelling van de sollicitatieplicht, gaat De Geus te ver.

Met deze twee uitgangspunten, koppelen en een verhoging van de bijstandsuitkering na vijf jaar, is wat De Geus betreft het inkomensbeleid van een nieuw kabinet geschetst. Hij zegt zich geen zorgen te maken over de vraag of hij zijn eigen partij meekrijgt. In het verkiezingsprogramma staat de wens om gemeenten de verantwoordelijkheid te geven voor de minima. De Geus vult naar zijn zeggen alleen maar die passage aan. Ook maakt hij zich geen zorgen over de vraag of dit met de VVD, de beoogde coalitiepartner, te realiseren is. Ook op het thema sociaal beleid is volgens hem met de liberalen best afspraken te maken. ,,Daar heb ik de PvdA niet voor nodig'', meent de minister.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden