Aznar op oorlogspad in Baskenland

Deze week viel opnieuw een Eta-dode, de 23ste dit jaar. Premier Aznar heeft de Eta én de gematigde Baskische nationalisten de oorlog verklaard.

,,Leugens, allemaal leugens.'' De woordvoerder van de Partido Nacionalista Vasca (PNV) is zichtbaar geëmotioneerd. ,,We hebben een probleem met ons imago, dat weet ik. We worden gedemoniseerd vanuit Madrid, door de regeringspartij en de pers daar'', zegt Jose Mari Etxebarria in het partijkantoor in Bilbao.

Het gebouw van zachtrood marmer is heilige grond: hier stond het geboortehuis van Sabino Arana Goiri, de oprichter van de PNV (1894). Dictator Franco, tegen wie de Basken de wapens opnamen, liet het pand slopen en de stenen in de Golf van Biskaje werpen.

De sentimenten van toen zijn weer helemaal terug. In de keuze van de Partido Popular (PP) van premier José Maria Aznar voor een keiharde confrontatie met de PNV zien de gematigde Baskische nationalisten de hand van de franquista, de aanhangers van de in 1975 overleden Franco. Op haar beurt vindt de PP dat een forse streep door dat woord 'gematigd' voor de PNV kan, sinds die partij in zee ging met de Eta en haar politieke vertegenwoordiging, Euskal Herritarok (EH).

PNV-woordvoerder Etxebarria wijst erop dat zijn partij EH de wacht heeft aangezegd: er valt alleen nog te praten als die het geweld afzweert. Maar tegelijk wil de PNV de weg openhouden voor een dialoog. Want dat is de enige weg naar vrede, meent voorzitter Xavier Arzallus.

Voor de PP is de PNV daarmee geen gesprekspartner meer. Volgens Aznar c.s. is de PNV een grens overgestoken door in 1998 het Lizarra-pact te sluiten met de Eta-partij, wat leidde tot het bestand van de terroristen. En er is maar een oplossing: de PNV moet dat pact publiekelijk afzweren en terugkeren naar het kamp van de democratische partijen, tegen de Eta.

,,De gematigde Baskische nationalisten hebben zich voor het karretje van de Eta laten spannen'', zegt Gustavo de Aristegui, buitenland-woordvoerder van PP. De PNV van Arzallus deugt niet, is de boodschap. De Aristegui wijst op de wortels: PNV-oprichter Sabino Arana was een racist van het zuiverste water, een godsdienstfanaat die zich keerde tegen de Spaanse immigranten in Baskenland en de mythe bedacht van het Baskische vaderland, Euskal Herria, inclusief vlag en volkslied. ,,Dat Land van de Basken, vier Spaanse provincies en drie Franse regio's, bestaat niet. Sterker nog: de inwoners zijn in meerderheid tegen de vorming van een onafhankelijke staat. Daarover onderhandelen met Eta heeft dus geen zin. Zelfs maar een stap maken in die richting staat gelijk aan Hitler-Chamberlain.''

De PP'er heeft gelijk: er is geen meerderheid voor een separaat Baskenland, tenminste als ook Spaanse 'immigranten' meebeslisen. Maar die hebben daar niets over te zeggen, vindt de Eta, alleen Basken kunnen beslissen over Euskal Herria. En de PNV heeft die gedachte omarmt in het pact van Lizarra.

,,De Baskische nationalisten, gematigd en radicaal, dachten in 1998 dat ze het hadden gevonden: de Baskische vrede. Ze besloten tot samenwerking voor de verkiezingen, ze zouden het parlement beheersen, en de Eta zou de wapens neerleggen. Ze wonnen inderdaad de parlementsverkiezingen in 1998, maar verloren vervolgens die voor de gemeenteraden en de regionale vertegenwoordigingen. De Eta zag dat ze langs electorale weg haar idealen niet konden verwezenlijken, stal dynamiet in Frankrijk en heropende haar geweldscampagne'', analyseert Juan Gutierrez, van vredesinstituut Gogoratuz in Guernica.

Aznars conservatieven lijken vast van plan de gematigde Basken uit de regeringszetel te drijven, die zij bezetten sinds de autonomie van Baskenland in 1978. Dat zou moeten gebeuren in vervroegde verkiezingen, volgend voorjaar. De PNV vormt een minderheidsregering in Baskenland en staat onder druk een stembusgang te organiseren.

Als eerste stap heeft de PP in Madrid een pact 'voor vrijheid en tegen het terrorisme' gesloten met de Psoe, de Spaanse socialisten. Ze hoopt dat die samenwerking een vervolg krijgt in Baskenland. Dat is ook de enige manier om daar de regeringsmacht te veroveren: als de Eta-politici van Euskal Herritarrok zoals nu hun zetels niet innemen, kunnen PP en Psoe een meerderheid verwerven.

Voor het huzarenstuk heeft de PP niemand minder dan Jaime Mayor Orega in stelling gebracht, de minister van binnenlandse zaken die nu nota bene het offensief van politie en justitie tegen de Eta leidt. Het zou ongehoord zijn als juist hij straks lehendakari wordt, premier van Baskenland: de man spreekt niet eens Baskisch. Zo iemand kan hier geen verzoening tot stand brengen, denken velen in Baskenland.

,,De PP boekt met haar tactiek winst: in de rest van Spanje groeit de aanhang. En dat de media de gematigde Basken op een lijn stellen met de Eta is nieuw'', meent Francisco Letamendia, politicoloog op de Universiteit van Baskenland (UPV). ,,Maar door de Eta-terreur te beantwoorden met staatsgeweld en de organisaties van Baskische nationalisten te criminaliseren, los je op termijn niets op. Dat is zelfs Franco niet gelukt.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden