Azië beter af met flitskapitaal

CHICAGO - “Een future of optie op de Thaise baht bestaat niet. Als de valutamarkten in Azië wel beter ontwikkeld waren, hadden er nu geen faillissementen hoeven zijn.”

INEKE NOORDHOFF

John Cochrane heeft een leerstoel aan de Chicago Graduate school of Business, en dat is een hele eer. Hij is geen gewone professor maar “Sigmund E. Edelstone”-professor. Wie die Edelstone is? “Een geldschieter, ik ken hem niet”, zegt de hoogleraar.

De universiteit heeft 50 leerstoelen - en dat betekent wat extra geld en faciliteiten - en vijf Nobelprijswinnaars. Cochrane legt zijn sportschoenen rustig op een andere stoel en zakt onderuit terwijl hij praat.

“Azië is een prachtig voorbeeld dat laat zien hoe nuttig opties en termijncontracten voor de maatschappij kunnen zijn. Het probleem was vooral dat lokale bedrijven geld hadden geleend dat ze in dollars moesten terugbetalen. Toen de dollar duurder werd, konden ze dat niet. Zo'n situatie kun je voorkomen met een termijncontract. Dan dek je je in tegen koersschommelingen. Nu moeten ze in dure dollars terugbetalen en gaan ze failliet.”

Cochrane heeft er geen enkele moeite mee dat er dagelijks 1000 miljard dollar over de aarde heen en weer schiet. “Prachtig toch?” Hij vindt zelfs dat speculanten de wereld een dienst bewijzen door lekker mee te flitsen. “Stel dat de regering appelen kunstmatig duur houdt, op zeg 10 gulden per kilo. Dan vind ik dat een speculant de maatschappij een dienst bewijst als hij daar doorheen prikt en ervoor zorgt dat appels weer gewoon twee gulden kosten per kilo. Valutaspeculanten ruiken hun kans zodra regeringen hun munt kunstmatig hoog proberen te houden.”

Iedereen mag van John Cochrane rijk worden, maar om daar nou de belastingopbrengsten voor aan te wenden, lijkt hem niet juist. Toch is dat wat er gebeurt: “Bij valutaspeculaties zijn er altijd verliezers. In onze wereld worden de grootste verliezen geleden door centrale banken. Die proberen namelijk, in opdracht van de regering, hun munt te forceren naar een hoger niveau dan realistisch is. Speculanten prikken daar doorheen. Regeringen gebruiken daarvoor ons belastinggeld. Nou, dat moeten ze dus echt niet doen, is mijn mening.” Cochrane's boosheid geldt vooral overheden, al lijken die juist het slachtoffer van speculaties omdat ze geld kwijtraken.

Geldpers

Cochrane verwijst naar de geschiedenis. Ook vroegere koningen gebruikten de geldpers al naar gelang het henzelf goed uitkwam. De prijs werd betaald door het volk dat zijn spaargeld zag verdwijnen. Tegenwoordig is dat niet anders.

“Als je kijkt door de eeuwen heen naar overheden die proberen de geldhoeveelheid te manipuleren zie je dat het een ramp is geweest. De meeste grote depressies zijn veroorzaakt door fouten van de monetaire autoriteiten.”

Als monetair econoom, en adviseur van de centrale bank in Chicago, durft Cochrane nog geen oordeel te vellen over Alan Greenspan, de huidige president van het stelsel van centrale banken in Amerika: “Ik weet niet of Greenspan geniaal is of gewoon geluk heeft dat er nog geen rampen zijn gebeurd zoals een oliecrisis”, lacht hij. Overheden mogen van Cochrane hooguit op monetair gebied wat accommoderen, maar beïnvloeden of manipuleren van de wisselkoers is taboe.

“Dat is ook zo spannend aan die gemeenschappelijke munt in Europa. Een geweldig idee, echt waar. Maar wat gaat de centrale bank doen? Als ze maar niet de munt naar buiten toe kunstmatig hoog gaan houden. Daar ben ik wel een beetje bang voor: je ziet ook dat de Europese integratie heeft betekend dat de interne barrières verdwijnen, maar de muren naar buiten de Unie zijn opgehoogd. Als de euro gesteund gaat worden, kon dat wel eens een hele dure grap worden.”

Voor enkele Aziatische landen zou een currency-board ofwel een valuta-commissie een oplossing kunnen zijn, vindt Cochrane. Onder meer Indonesië denkt daar nu over om het vertrouwen van investeerders terug te winnen. “In Argentinië werkt dat nu goed. Wat je dan doet is de lokale munt vastpinnen aan een andere munt, bijvoorbeeld de dollar. Die commissie zorgt ervoor dat tegenover alle peso's die worden uitgegeven dollars of dollar-obligaties staan. Dat geeft mensen de zekerheid dat ze allemaal tegelijk naar de bank kunnen om hun peso's om te ruilen voor dollars.”

“Normaal heeft een centrale bank helemaal geen reserves genoeg om alle munten om te ruilen. Met zo'n valutacommissie schep je een situatie waarin speculatie geen zin heeft. Iedereen kan immers altijd al zijn geld omruilen in een verhouding van 1 op 1.” Een valutacommissie werkt echter alleen als de commissie los staat van de regering, zodat investeerders er zeker van kunnen zijn dat de overheid 'met zijn vingers van de geldpers' afblijft.

Keurslijf

Dat betekent dat de overheid zichzelf in een strak keurslijf moet persen wat de eigen uitgaven aangaat. Op dat punt heeft het Internationaal Monetair Fonds nog grote twijfels of Indonesië dat echt van plan is. Omdat de geloofwaardigheid van een valutacommissie sneller is ondermijnd dan opgebouwd eist het IMF nu in harde onderhandelingen met Indonesië garanties, waarbij de eerder aan Indonesië toegezegde hulp gebruikt wordt als breekijzer.

Cochrane geeft het IMF daarin gelijk. “Je moet op monetair gebied altijd kiezen voor lange-termijnzekerheid”, vindt hij. De sportieve econoom kan zich dan opstellen als risicomijdend waar het om monetaire zaken gaat, privé gelden andere regels. Cochrane is liefhebber van zweefvliegen en deltavliegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden