AZ kan tegenwind niet trotseren

Ook van FC Groningen kon AZ niet winnen (2-2). De selectie is niet adequaat aangepast. Coach Van Gaal heeft niet voor stabiliteit gezorgd.

De zogenoemde vierde topclub van Nederland – en misschien wel de derde, vond menigeen vorig seizoen vanwege het verval toen van Feyenoord – zakte gisteren naar de twaalfde plaats. AZ verspeelde wat pas de derde competitiezege geweest zou zijn, en in dat geval de eerste sinds 31 augustus, door een late gelijkmaker van FC Groningen (2-2). Het was een geenszins opzienbarende ontknoping, aan het einde van een middag waarop opnieuw vele trekjes van een ploeg in vertwijfeling waren vertoond.

Na drie nederlagen op rij en het dorre Uefa Cup-optreden van afgelopen donderdag tegen het onaanzienlijke Pacos de Ferreira (0-0) was AZ in het eerste half uur weer eens tot aardig spel in staat geweest. Toch werd daarna, zo kon achteraf worden geanalyseerd, de ware (en onveranderde) staat van het huidige AZ belicht. Mogelijk leidde ook het besef dat was verzuimd om FC Groningen al vroeg te elimineren, tot een terugval waarin bovenal werd onderstreept dat het AZ aan stabiliteit ontbreekt.

In de ongekend schrale competitiestart wreekt zich vooral, en niet voor het eerst, het gebrek aan persoonlijkheid in het veld. Nog altijd is de selectie in Alkmaar een verzameling van al dan niet verdienstelijke clubspelers. Daarin weerspiegelt zich de voorliefde van de trainer, Van Gaal, die graag nog eens een kneedbaar team naar zijn overtuigingen zou modelleren. Hij zegt al enige weken ter bemoediging van zijn spelers dat iets als vorm zomaar kan omslaan – en dat het dan goed komt. Maar dat het zo simpel waarschijnlijk toch niet is, toonde juist het duel met FC Groningen: AZ leek tekenen van herstel te vertonen, en toch bleken ze uiteindelijk (weer) niet louterend.

Van Gaals oudere collega en tegenpool Van Hanegem heeft altijd betoogd dat vorm niet bestaat. Daar zit iets in, hoe vreemd het vanwege bijvoorbeeld de karakteristieke grilligheid bij vooral aanvallers mag klinken. Van Hanegem bedoelde dat een team met een aantal spelers met een gegarandeerde inbreng, standvastige spelers dus, zelden of nooit de ondergrens zal bereiken. Het is de opvatting van een trainer die beseft dat de laatste stappen van belang in het veld worden gezet, door invloedrijke spelers bij voorkeur – een inzicht dat ook zichzelf relativerende coaches als Hiddink en Ronald Koeman uitstralen.

De achilleshiel van Van Gaal heeft er altijd al in gescholen dat zijn werkwijze gebaseerd is op een vergaande dominantie van de trainer met als repeterende boodschap: het kan zelden of nooit fout gaan als zíjn indringend onderrichte spel maar wordt uitgevoerd. In het verleden (bij Ajax, Barcelona en Oranje) had Van Gaal grotere spelers onder zijn hoede die daarin soms hun eigen nuances konden aanbrengen. De relatief onervaren AZ’ers kunnen daarentegen weinig anders dan Van Gaals toch eenzijdige filosofie geloven – of ze zijn, cynischer geredeneerd, daarop geselecteerd.

Een uitzonderlijk geluid liet onlangs de geblesseerde middenvelder Schaars horen. Bij AZ mogen ze ook wel eens een tegenstander tegen de reclameborden schoppen, foeterde hij. Dat was al te rauw geformuleerd, maar impliciet raakte hij wél de kern: AZ heeft (nog steeds) geen spelers die, tegen druk bestand, bij tegenwind blijven staan. Nadat vooral daardoor vorig seizoen naast alle prijzen was gegrepen, is de selectie niet adequaat aangepast. In één belangrijk opzicht is er in Alkmaar niets veranderd: weer moet alles van de trainer komen. Hierin kan een verklaring in tweevoud schuilen voor de huidige terugval: de inbreng van een coach is hoe dan ook begrensd en bovendien is ook in Alkmaar het nieuwe van Van Gaals lessen er wel af.

Veel aandacht trokken al de inschattingsfouten in de aanval, waar AZ is aangewezen op de onbeschreven en voorlopig geenszins overtuigende nieuwe spitsen Ari en Pelle. Gisteren werd afscheid genomen van de verstoten publiekslieveling Koevermans (nu productief voor PSV), en de Braziliaan Alves, die AZ had willen aantrekken, kwam tot een historische uitbarsting van zeven doelpunten voor Heerenveen tegen Heracles. Daardoor kon het nieuwe puntenverlies voor AZ extra zuur aanvoelen, maar aan de verschuivingen in de spits is de tegenspoed slechts deels toe te schrijven.

Zeker zo zwaarwegend is het gemis van stabiele spelers in de andere linies. AZ en Van Gaal moesten afgelopen zomer ervaren dat hun aantrekkingskracht in een hoger echelon gering is, maar ze konden ook nooit de indruk wekken er overtuigd en vastberaden naar het ontbrekende genre te zoeken. Te vrezen valt dat Van Gaal zichzelf en zijn rol daarmee heeft overschat. Dat zou niet voor het eerst zijn in zijn rijke carrière waarin het uitzicht op een eerste prijs sinds, niet voor niets, de vorige eeuw nu alweer ernstig is vertroebeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden