Awraham Soetendorp: 'Ik knok mijn hele leven voor nuanceringen'

Honderd jaar na de oorsprong van het fundamentalisme onderzoekt Trouw het fundamentalistische gehalte van Nederland.

Twee jaar geleden nam hij afscheid als rabbijn, maar het blijkt lastig voor Awraham Soetendorp (67) om zijn werkzaamheden geheel stil te leggen. Afgelopen zondag nog sprak hij voor het veertigste jaar rond 4 en 5 mei in een protestantse kerk in Amstelveen, waarvan 25 jaar tijdens de eredienst. Een jubileum. Doel is de herdenking van de Holocaust een plaats te geven op de kerkelijke kalender, joden en christenen te ontmoeten en te spreken over ieders verantwoordelijkheid opdat de Holocaust nooit meer zal gebeuren.

Hoever gaat deze rabbijn voor zijn zaak? In uiterste gevallen zegt Soetendorp de wet te overtreden om zijn standpunten te verdedigen, blijkt tijdens het invullen van de Funditest. Hij moet denken aan 1987 toen hij het podium opklom om te protesteren tegen het vermeende antisemitische toneelstuk van Fassbinder ’Het vuil, de stad en de dood’. „Het spanningsveld tussen vrijheid van meningsuiting en beschermd worden tegen krenking is er nog steeds.”

Sommige waarden zijn voor Soetendorp onopgeefbaar, waarden die je koste wat het kost dient te beschermen. Soetendorp: „Er zijn in de Joodse traditie drie momenten waarop je je leven mag opgeven. Dat is als je gedwongen bent een ander te doden, een ander seksueel aan te tasten en mee te doen aan afgodendienst.”

Soetendorp kan instemmen met de stelling ’Mijn waarden en normen zijn goed voor iedereen’. „Daarmee bedoel ik universele waarden als wederkerigheid en verantwoordelijkheid: wat jij niet wilt dat jou overkomt, doe dat ook een ander niet aan. De keuze is aan ons om te werken aan het klimaat en de wereld. Daarom geef ik daar al mijn tijd en energie aan. Het gaat om de heiligheid van elk persoon. Ieder mens is een hele wereld.”

Deze waarden vinden volgens Soetendorp hun oorsprong in het ’geïnspireerde’ scheppingsverhaal. „Dat verhaal helpt ons te realiseren dat de mier eerder geschapen werd dan de mens, dat de mens als enige wezen de mogelijkheid tot kiezen kreeg en dat God de medewerking van de mens nodig had bij het scheppen van de mens.” Dat zou blijken uit de uitspraak: ’Laat ons mensen maken’.

Op de vraag of zijn waarden onder druk staan, zegt de rabbijn volmondig ja. „Maar het zijn niet andere mensen die druk uitoefenen. Mijn waarden staan onder druk in mijzelf. In wat ik doe of niet doe, ik ben altijd ontoereikend.”

Door die mate van zelfreflectie heeft Soetendorp geen moeite om van standpunt te veranderen, fouten toe te geven. „Een man belde ooit op om mij vergeving te vragen voor de ’schoftenstreken’ die hij in de oorlog had uitgehaald. Hij kon er niet van slapen. Ik zei dat ik dat niet kon en gooide de hoorn op de haak. Toen ik dit vertelde tijdens een grote bijeenkomst, zei een scholier dat dit hem teleurstelde. Hoe kon ik zoiets beslissen terwijl ik die man niet eens kende, vroeg hij mij. Ik moest hem gelijk geven.”

„Of ik mijn levensovertuiging te prefereren vind boven die van anderen, vind ik een moeilijke vraag. Mijn levensovertuiging houdt namelijk al in dat er meer wegen zijn die naar de waarheid leiden. Meerdere tradities hebben elkaar nodig. Daarin zit niets triomfantelijks. Ik accepteer het niet als iemand zegt dat Jezus de enige weg is, wel als hij zegt dat Jezus voor hém de enige weg is.”

Het feit dat Soetendorp zich altijd aan zijn religieuze verplichtingen houdt, laat de score in de Funditest oplopen. Zo houdt hij altijd de sabbat en viert hij de Joodse feestdagen. Altijd draagt hij zijn keppeltje. „Hoewel nergens staat geschreven dat dat verplicht is. Toen me jaren geleden in Jericho werd geadviseerd het keppeltje af te doen voor mijn veiligheid – wat ik niet deed - realiseerde ik me hoe belangrijk dit hoofddeksel voor me is. Het staat voor mij voor het bij elkaar horen van de kinderen van Abraham.”

„Ik voel mij veilig in mijn Joodse identiteit. Pas wanneer je identiteit niet bedreigd wordt, kun je openstaan voor de ander.”

Over de score is hij verbaasd: „Wat hoog. Daar herken ik me niet in. Vooral niet omdat ik mijn hele leven knok voor nuanceringen.”

Hoe fundamentalistisch bent u?

Doe de test op

trouw.nl/funditest

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden