Avontuur en een olifantskies uit het stenen tijdperk

Door de kleiputten van Neede. Een paradijs volgens dichter Achterberg.

’Een eeuwig open doek voor de verbeelding van het paradijs’, noemde Gerrit Achterberg in 1949 de buurtschap Hoonte waar hij woonde. In feite had hij er de natuur rondom heel Neede mee op het oog. Hier was de dichter gelukkig en schreef hij bijna negentig procent van zijn werk.

„Neede, vraag me even niet waar het ligt”, liet een hoge ambtenaar van het ministerie van landbouw (LNV) zich laatst ontvallen op kasteel Groeneveld in Baarn in een toespraak over de relatie tussen de burger en het landschap.

Neede staat gewoon op de kaart van de Achterhoek, al vele eeuwen. Het Jamdorp (jaarlijks is er een grote jammarkt) wordt omgeven door prachtig platteland. Achterberg heeft er nog veel meer over gedicht in zijn gelukkige jaren, zoals de bekende strofe uit ’Hoonte’: „Ik heb van de natuur nog nooit genoten als hier op Hoonte in de Achterhoek.”

En wat te denken van de Needse Berg, de natuurontwikkeling in het Needse Achterveld en rondom het oude natuurbad ’t Vleer? Plattelandsontwikkelingen die je met spanning moet volgen. De Needse Berg is met z’n 35 meter misschien niet de meest indrukwekkende alp, maar wel een locatie waar in het verleden botten van walvissen zijn gevonden. En tanden van haaien en potvissen, uit de voorlaatste ijstijd. En zelfs een kies van de inmiddels uitgestorvenwoudolifant, de hesperoloxodon antiquus die met zijn schofthoogte van 4,5 m de wolharige mammoet met bijna een meter overtrof.

De Needse Berg is bijzonder. Het schuivende ijs heeft in de prehistorie grondlagen met zich mee gevoerd, waardoor diepliggende klei- en zandvoorraden vrij aan de oppervlakte zijn gekomen. Daar hebben mensen uit het dorp sinds mensenheugenis in zitten spitten en sjouwen om stenen en dakpannen te bakken en zijn er groeven van vele meters diep ontstaan. Als je nietsvermoedend over het zand van de Taegersweg de berg komt oplopen, weet je even niet wat je ziet in de kraterachtige put naast het pad. En even later, in het stenen tijdperk, duikel je als het ware de onderwereld in en loop je over een spannend pad waarbij ieder moment een gevaarlijk dier tevoorschijn kan schieten. Zo wordt het ook voorgesteld in de kinderroute (t/m 12 jaar) ’Op jacht naar Woudy de Olifant’.

De wildbegroeide kuil is van oorsprong een groeve waarin tussen 1830 en 1950 duizenden kubieke meters klei en zand zijn gewonnen voor de lokale steenfabriek. Pellemelzand, noemden de arbeiders het groengele zeezand, mengelmoesje, afgeleid van het Franse pêle-mêle. Aan de overkant van de weg duiken we weer het ’oerwoud’ in en zien een kipkarretje waarmee de klei naar de fabriek werd gebracht. De winning op de Needse Berg was ruggenbrekerswerk. Stenen en pannen worden niet meer gefabriceerd, maar er staat wel een moderne ijzergieterij waar de oorspronkelijke grondstof nog gebruikt wordt als vormzand.

Na de speurtocht die voor ouderen net zo avontuurlijk is als voor kinderen, passeren we de vredige begraafplaats en gaan de berg weer af. We lopen over golvende akkers (essen) en door een bomenrijk tafereel, en bereiken het stille Needs Achterveld en de Buurserbeek. Het Achterveld is een nat stuk heide met hier en daar bos, waar Galloway-runderen fungeren als maaimachine. Als we langs de Buurserbeek verder lopen, rolt water ons tegemoet, afkomstig uit Duitsland. Er zitten nog al wat stuwen in – varen is dus niet mogelijk, overstromen naar verluidt wel.

Het graspad langs de beek is een oase van rust en dat blijft ook zo, als we het nieuwe natuurgebied achter bosbad ’t Vleer induiken. De ijsbaan wordt keurig in stand gehouden, voor het geval het ooit nog winter wordt; het bad is prijsgegeven aan de natuur. De duiktoren staat er nog, maar die kun je beter maar niet gebruiken. Het toegangshek van het oude zwembad staan open. Over een hersteld kerkenpad lopen we gerieflijk verder naar Neede. Over de bolle es en vlak langs de oude molen bereiken we het lager gelegen dorp. Het is mooi hier, ook voor iemand uit Den Haag, maar vraag me even niet waar dat ligt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden