Interview

Avonturier en lastpak Jan Nagel stopt met de politiek: ‘Partijen veranderden, ik ben altijd mezelf gebleven’

Jan Nagel Beeld Werry Crone

Jan Nagel was ruim 55 jaar actief in de politiek bij vier verschillende partijen. Op de dag van de wisseling van de wacht in de Eerste Kamer, dinsdag, stopt hij. ‘Ik ben niet dominant, wel vasthoudend.’

Jan Nagel (79) ontvangt in een modern kubusvormig huis in Hilversum. Aan de wanden in de woonkamer hangen kleurige schilderijen en op tafel ligt een aantal mappen klaar. Daarin plakte zijn echtgenote Yvonne knipsels uit kranten over de politicus. Het gesprek is nog maar net begonnen als Nagel een van de mappen opent en voorleest uit de Gooi en Eemlander van 1994: “Als gebeten hond ging hij de verkiezingen in. Als glorieuze winnaar vierde hij vannacht feest. Lijsttrekker Nagel van Leefbaar Hilversum is onbetwist een politiek fenomeen.” Daarna zegt hij afgemeten: “Objectief gedocumenteerd.”

Echtgenote Yvonne, die tijdens het interview stilletjes in een hoek van de kamer achter de computer zit, heeft 32 ordners met knipsels gemaakt. “Heel handig”, vertelt Nagel aan de eettafel. “Dan heb je de zaken goed op een rij.” Hij publiceerde in 2001 het boek ‘Boven het maaiveld’ over zijn politieke belevenissen. Dat beschrijft de eerste decennia. De komende tijd gaat hij een vervolg schrijven over de laatste achttien jaar.

Na ruim 55 jaar in de politiek stopt Nagel met de actieve politiek. Hij werd op 24-jarige leeftijd lid van het partijbestuur van de PvdA. Dinsdag ­nemen de ‘oude’ Eerste Kamerleden afscheid en is hij klaar met zijn officiële taken voor 50Plus, de partij die hij tien jaar geleden oprichtte. “Ik heb het lang genoeg gedaan.”

En er kwam bericht van 50Plus dat u ziek bent.

“Ik heb prostaatkanker. Ik heb bestralingen gehad en ik krijg hormoonin­­jecties. Straks wordt gemeten of de kanker is teruggedrongen. Ik kan nog jaren Oud en Nieuw vieren en mijn vrouw kijkt ook nog niet uit naar een opvolger.”

U bent een politiek dier. Is het moeilijk om dat los te laten?

“Ik vind het niet moeilijk. Ik heb 50Plus opgericht en was in de beginjaren voorzitter. Daarna hebben de leden mij teruggevraagd. Er komen soms dingen op je af. Maar ik wil mensen die nu komen niet voor de voeten lopen en probeer afstand te houden.”

Jan Nagel maakte naam in de jaren zestig en zeventig. Hij was spin in het web van de PvdA. Hij geldt als een geweldige organisator en politiek strateeg, maar staat ook te boek als politiek avonturier en een lastpak, die het altijd beter wil weten. Hij was tot in de jaren tachtig actief binnen de PvdA, onder meer als lid van het partijbestuur en van de Eerste Kamer.

In de jaren negentig richtte hij de ­lokale partij Leefbaar Hilversum op, die de grootste werd bij de raadsverkiezingen in zijn woonplaats. Vervolgens ging hij landelijk aan de slag met Leefbaar Nederland. Ondanks het vertrek van Pim Fortuyn als lijsttrekker haalde ­Nagel met zijn nieuwe partij toch nog twee zetels. Die gingen bij de verkiezingen een jaar later weer verloren en Nagel begon aan een nieuw avontuur met ouderenpartij 50Plus. Bij al die partijen is Nagels favoriete functie voorzitter.

Zelf zegt hij over zijn politieke omzwervingen: “Partijen zijn veranderd. Ik ben altijd mijzelf gebleven.”

Wat maakt u zo gedreven?

“Ik ben vlak voor de oorlog geboren in een zeer arm gezin in Amsterdam Oud-West. Ik had, wat toen niet veel voorkwam, gescheiden ouders. Wij gingen mee met vader, mijn twee zussen en ik. Het was een hard bestaan op jonge leeftijd en ik leerde dat ik verdomd goed voor mijzelf moest opkomen.”

Stelt u zich daarom steeds dominant op?

“Nee, dominant ben ik niet geworden. Ik vind het moeilijk om over mijzelf te praten. Laten wij het maar zo zeggen: ik ben redelijk vasthoudend. Je komt in de archieven niet tegen dat ik met twee monden praat. Wel is te lezen dat ik ­regelmatig ergens tegenin ga.”

“In mijn jeugd gingen weinig leer­lingen uit lagere inkomensgroepen naar het hoger voortgezet onderwijs en studenten waren rijkeluismensen. Ik ging naar de hbs. Mij sprak het idee van gelijke kansen van de PvdA erg aan. In militaire dienst kwam ik erachter dat dienstplichtigen een fooi kregen. Dat stelde ik aan de orde op het PvdA-­congres en mijn voorstel voor een echt loon werd aangenomen. Ik bepleitte ook dat het minimumloon niet pas op 25-jarige leeftijd inging, maar al bij 21 jaar. Ook daarmee had ik succes op het congres.”

Nagel was in 1966 met onder anderen journalist Han Lammers en econoom Hans van der Doel betrokken bij Nieuw Links; het moest radicaler. Hij bereikte een vooraanstaande positie in de partij. In zijn boek ‘Boven het maaiveld’ beschrijft hij hoe hij met andere PvdA-kopstukken in de jaren zeventig op reis ging naar Oost-Europa. Onder meer de Roemeense leider Ceausescu werd in 1972 met een bezoek vereerd, in gezelschap van onder anderen partijleider Joop den Uyl en de latere burgemeester van Rotterdam en Nagels boezemvriend André van der Louw.

Nagel haalt ook aan hoe hij in de jaren zeventig als journalist het populaire politieke radioprogramma ‘In de rooie haan’ runde. Het kabinet vergaderde op vrijdag en de PvdA’ers kwamen op zaterdagmiddag in de studio het nieuws vertellen bij hun geestverwant Nagel. Maurice de Hond goot de opiniepeiling in een nieuw jasje, ‘volgens methode-De Hond’. Reuring had het programma nodig. Nadat Nagel het in de jaren zeventig tot Eerste Kamerlid had geschopt, liep hij tussen de bedrijven door even bij Kamerleden en ministers naar binnen om de uitzending van ‘In de rooie haan’ voor te koken.

Hebt u iets bereikt door steeds een ­nieuwe partij op te richten?

“Ik heb drie keer met een nieuwe partij aan verkiezingen meegedaan. Met Leefbaar Hilversum, Leefbaar Nederland en met 50Plus. Het is vreselijk moeilijk om zetels te halen in de raad of de Tweede Kamer. Dat is Rita Verdonk niet gelukt, Hero Brinkman ook niet. Ik kreeg het drie keer voor elkaar.”

Maar er was ook vaak ruzie.

“Nou, dat valt nogal mee. Dat imago kleeft aan mij, maar het is niet waar. ­Alle ouderenpartijen zijn uit elkaar ­gevallen en ik heb de club bij elkaar ­gehouden.”

Hij pakt de map en leest weer voor uit de Gooi en Eemlander: “Niet alleen in de Gooise hoofdstad werden van alle kanten giftige pijlen op hem afgeschoten. Ook vanuit Den Haag lag hij als lokale lastpost danig onder vuur. Maar meer dan eenderde van de Hilversumse kiezers draagt Nagels partij op handen.”

Dan tegen zijn echtgenote: “Yvonne, ik vrees dat ik nog één keer een beroep op je moet doen. Ik zoek het Hilversumse tunnelplan. Het zit niet in de mappen die ik hier heb”. In een mum van tijd is zijn vrouw terug met de juiste mappen.

Nagel laat een glanzende folder uit de jaren negentig zien met een schets van twee tunnels vanuit Hilversum naar de snelweg A1. Voor een discussieavond trommelde de handige ritselaar zijn netwerk op. VVD’er Hans Wiegel kwam, plus D66’er Hans Gruijters en voormalig CDA-minister Tjerk Westerterp. “Paul Witteman leidde het debat. Wiegel slachtte het college van Hilversum.” Met CDA’er Hans Hillen, ook ­inwoner van Hilversum, ging Jan Nagel op pad om de financiering rond te ­krijgen, zegt hij.

Een tunnel is er niet gekomen.

“Wij hebben hard gewerkt. Andere ­partijen hielden het tegen. Ze wilden ons niet de eer geven.”

Leefbaar Hilversum is van grootste partij teruggevallen naar één zetel. Leefbaar Nederland was slechts een jaar vertegenwoordigd in de Tweede Kamer.

“Ik zit nu bij 50Plus. Wij groeien sneller dan andere nieuwe partijen die in de Kamer komen, zoals de Partij voor de Dieren. Dan heb je toch wat neergezet. Toen wij begonnen, beweerde iedereen dat ouderenpartijen altijd aan ruzie ten onder gaan. Wij bestaan tien jaar. Geen invloed? Er is nu veel discussie over pensioenen en de AOW-leeftijd. Die ­onderwerpen hebben wij op de kaart gezet.”

“Met Leefbaar Nederland en Pim Fortuyn als lijsttrekker stonden wij bovenaan in de peilingen. De macht en de baantjes lagen voor het oprapen. Toch gebeurde er iets waardoor wij uit elkaar gingen. Pim had als standpunt dat Nederland vol was. Wij hadden daar uitgebreid met hem over gesproken en hadden in het verkiezingsprogramma staan dat het asielbeleid streng maar rechtvaardig moest zijn. Pim gaf een interview aan de Volkskrant en zei: ‘Nederland is vol’. Toen hij erop werd gewezen dat het congres van Leefbaar Nederland iets anders besloot, zei hij: dan trek ik mij niets aan van dat congres. Hij ging steeds meer solo. Dat is onacceptabel. Wij wisten: afscheid nemen van Pim kost ons zetels. Het moest toch gebeuren. Dan maar geen ministers.”

Was dat in uw loopbaan het moment dat u als het meest dramatisch hebt ­ervaren?

“Nee, omdat ik vond dat het niet kon. Als ik cafébaas ben en ik moet kiezen tussen de tent sluiten of er een drugshol van maken, dan kies ik voor sluiten. Ik wil helder politiek bedrijven.”

Wat was wel uw meest dramatische ­moment?

“Als ik heel eerlijk ben, was dat het ­moment waarop ik na 37 jaar afscheid nam van de PvdA. Dat gebeurde in 1994 en heeft me veel gedaan. Hilversum had de hoogste lokale lasten, het verkeer en de financiën waren een puinhoop. Op de ledenvergadering van de PvdA kreeg je niks veranderd en dus richtte ik met een aantal anderen een lokale partij op. Ik wilde lid blijven van de PvdA, ondanks de kritiek die ik had. Ik ­belde PvdA-voorzitter Felix Rottenberg en die vond dat ik lid kon blijven, maar de PvdA in Hilversum protesteerde. Toen hebben we afgesproken dat mijn lidmaatschap ophield te bestaan. Ik heb niet bedankt en ik ben er niet uit gezet.”

Had u misschien toch een beetje spijt?

“Ik weet het niet. Ik heb altijd geprobeerd om binnen de PvdA iets te veranderen. Dat deden wij ook met Nieuw Links. Maar hier lukte het niet. Er waren mensen in Hilversum, ook leden van D66 en CDA, die verandering wilden. Hoe breed dat leefde bleek toen wij in één klap de grootste werden. Ik ben twaalf jaar de leider geweest van Leefbaar Hilversum en we waren de hele tijd de grootste. Een partij is geen doel, maar een middel. Als je zo lang met een partij verweven bent, doet het afscheid pijn. Het komt extra aan als het geen doelbewust afscheid is.”

“Achteraf is het goed dat ik ben vertrokken, zeker als ik zie wat het vorige kabinet met de PvdA heeft gedaan. De AOW-leeftijd is rücksichtslos verhoogd, de zware beroepen zijn daarbij niet ontzien. Pensioenuitkeringen worden niet verhoogd met de inflatie. De VVD heeft de PvdA voor al deze dingen laten opdraaien. Zoals de VVD nu D66 laat opdraaien voor afschaffing van het raad­gevend referendum. Ze trappen er ­iedere keer weer in.”

Wie is Jan Nagel?

1939 geboren in Amsterdam
1965 tot 1977 drie keer lid van het PvdA-partijbestuur
1974 – 1981 eindredacteur Vara-­radio, ‘In de rooie haan’
1977 – 1983 Eerste Kamerlid voor de PvdA
1981 – 1999 hoofd informatie radio en televisie bij de Vara
1994 – 2006 gemeenteraadslid voor Leefbaar Hilversum
1999 – 2002 voorzitter Leefbaar Nederland
2001 – 2002 wethouder Leefbaar Hilversum
2011 – 2017 oprichter en drie keer voorzitter van 50Plus
2011 fractievoorzitter 50Plus in Eerste Kamer
1980 - 2018 Diverse keren winnaar van het parlementaire schaaktoernooi, de eerste keer in 1980 en de laatste keer in 2018.

Lees ook:

PvdA viert overrompelende comeback

Bij de Europese verkiezingen heeft zich, in de woorden van PvdA-partijleider Lodewijk Asscher, “het Timmermanswonder” voltrokken.

Lodewijk Asscher werkte aan een nieuw verhaal voor zijn partij: ‘Ik heb veel geleerd van hoe het beter kan dan vroeger'.

Het afgelopen jaar dacht PvdA-leider Lodewijk Asscher na over de oorzaken van het enorme zetelverlies in 2017. En hij werkte aan een nieuw verhaal voor zijn partij. ‘De tijdgeest is aan het veranderen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden