Autonoom in energie

Je eigen energieleverancier zijn. Het is de droom van veel energie-doe-het-zelvers. Chris en Dora Jansen lukte het, onlangs werd hun Purmerendse woning van het stadsverwarmingsnetwerk afgekoppeld.

Google Streetview is nog niet helemaal op de hoogte van de grote verbouwing die de afgelopen jaren het Purmerendse huis van Chris en Dora Jansen op stelten zette. Op het dak van het pand en de werkplaats liggen inmiddels 23 zonnepanelen die nog niet zijn opgepikt door de camera's van de Google-auto's. Binnenkort volgt er nog een stel. "Ik streef naar zo'n dertig stuks", vertelt Chris Jansen.

De glinsterende panelen zijn de meest in het oog springende aanpassing die het stel de afgelopen vijf jaar aan hun woning deed om die energieneutraal te maken. In de ruime woonkamer waarin de vleugel een prominente plek inneemt, zie je van de overige ingrepen, afgezien van de hoogrendements-houtkachel, niet veel terug. Wat wel opvalt is dat het hier aangenaam aanvoelt. Terwijl het op deze regenachtige zomerse dag buiten 13 graden is, wijst de thermometer aan dat het binnen 22 graden is. "De kachel brandt niet", verzekert Jansen. "Een kwestie van goed isoleren en de warmte die in het huis vrijkomt, hergebruiken."

Achter de ronde huiskamerwand bevindt zich het hart van de energievoorziening: het warmtewisselaarsysteem dat door Chris is ontworpen en dat door hem en zijn vrouw Dora samen is gebouwd. Achter een deurtje in de hal, laat hij een deel van het systeem zien. De grote kringelende koperpijpen die in de wand verstopt zitten, nemen de hitte van de HR-houtkachel en andere warmtebronnen in het huis met behulp van ventilatoren op en verspreiden die via het buizensysteem door het huis. Daarnaast verspreiden zij koelte van buiten. In totaal zijn er vijf warmtewisselaarsystemen in het huis. "Zelfs de warmte die de koelkast en de vriezer afgeven, wordt opgenomen in het systeem." Ook de warmte van het douchewater wordt hergebruikt via een zelfgebouwd systeem. Een artikel in Trouw over douchewarmtewisselaars was hun inspiratiebron.

Eenvoudig en goedkoop

Een ander artikel in deze krant over een kortingsactie van stichting Urgenda voor zonnepanelen was aanleiding om het eerste setje van zes pv-panelen aan te schaffen. Al snel volgden er meer. "Zonnepanelen worden steeds goedkoper. Het was daarom voordeliger om een zuinige boiler aan te schaffen die zijn stroom van de zonnepanelen krijgt, dan een dure zonneboiler te installeren. Helaas moest een van de ginkgobomen in de tuin daarvoor sneuvelen. Jansen: "Die gaf te veel schaduw op de panelen die op mijn werkplaats liggen, maar hij levert nu wel hout voor de houtkachel."

Om de woning van energie te voorzien, loopt er nu zo'n honderd meter aan pijpen, buizen en slangen door de plafonds en muren. "Omdat ons huis een houten skelet heeft, was het relatief eenvoudig en goedkoop om zo'n systeem hier te installeren." Een ander voordeel van deze nieuwbouwwoning van eind jaren tachtig is dat er al drielaags dubbel glas en een heteluchtverwarming in zaten en dat de wanden goed geïsoleerd zijn. "Daar hielden de voordelen van deze Deense prefabwoning dan ook al snel mee op", schampert hij. "De eerste keer dat we hier douchten, stroomde het water via de spotjes in de woonkamer naar buiten. Dat heb ik toen maar zelf verholpen."

Jansen was dus al gewend om te klussen in huis, wat voor hem als ontwerper van audiosystemen en meubels geen enorme opgave is. Toen hun zoon het huis verliet, was dat een goede aanleiding om het huis eens grondig op de schop te nemen. Een verbouwing die jaren zou duren en waarvoor het stel enkele jaren zijn intrek nam op de eerste verdieping.

De verbouwing begon met het plaatsen van energiezuinige ledlampen en werd gaandeweg groter. "Er gaat een wereld voor je open, als je je erin verdiept", zegt Jansen terwijl hij in zijn internetbrowser zijn enorme lijst met favorieten op het gebied van duurzame energie laat zien. Ook was het voor hem een sport om zoveel mogelijk zelf te doen. "Dat is ook nog eens goedkoper. In totaal was ik voor het materiaal voor de warmtewisselaars, de vloerisolatie en de zonnepanelen maar 10.000 euro kwijt. Een investering die je er ook nog eens snel uit haalt. Na een jaar was de rekening van de stadsverwarming al drie keer zo laag, een besparing van 1500 euro. Inmiddels ontvangen we helemaal geen rekening meer."

Ergernis over de stadsverwarming speelde een rol bij het besluit om autonoom te gaan. "Het is niet goedkoop en toen wij net waren aangesloten, deden zich regelmatig problemen voor met de levering en er traden lekkages op. 's Winters zaten we regelmatig een paar dagen in de kou. Bovendien vind ik het geen duurzaam systeem. Hun energie wordt tegenwoordig weliswaar opgewekt uit biomassa maar daarvan is lokaal te weinig aanbod, dus moet er biomassa van elders naar hier worden vervoerd. Dat transport zorgt weer voor extra CO2-uitstoot. Ook lekt er veel warmte weg uit het netwerk. Er is zo'n 30 procent rendementsverlies, mede door slecht geïsoleerde leidingen. Als het 's winters heeft gesneeuwd, kun je op straat precies zien waar de leidingen van de stadsverwarming lopen."

Het was voor hem dan ook een glorieus moment om de stadsverwarming te bellen met de mededeling 'koppel de boel maar af'. Hij had daarvoor expres gewacht tot het bedrijf in de straat bezig was om leidingen te vervangen. "De straat lag toen immers toch al open. Maar toen ik belde om mijn verzoek door te geven, kreeg ik te horen dat ze desondanks 4000 euro voor het afsluiten in rekening zouden brengen. Toen wij ons contract met stadsverwarming ondertekenden, was dat nog 400 euro. Dat is nogal een verschil, bovendien ontmoedig je zo mensen om zelf hun energie op te wekken."

Afgekoppeld

Na enig gesteggel betaalde het stel uiteindelijk 442,05 euro aan afsluitkosten. Jansen laat het resultaat in de meterkast zien. "En dat voor het doorzagen van een slang en het verwijderen van de sensor en meter. In totaal zijn ze hier nog geen half uur bezig geweest." De elektriciteitskabel wil hij niet afsluiten. De zonnepanelen wekken immers inmiddels meer stroom op dan het stel gebruikt en de teruglevering daarvan levert weer extra inkomsten op. "Bovendien wekken de zonnepanelen 's avonds natuurlijk geen stroom op, dus zou je de oogst van overdag moeten opslaan in accu's. Omdat wij op inductie koken zouden dat heel sterke accu's moeten zijn en die zijn behoorlijk duur."

Zijn vrouw Dora vindt het best spannend, zo'n deels afgekoppeld huis. "Het is toch wel een fijn idee dat er in geval van nood een back-up is. Bovendien moet ik er niet aan denken dat er een probleem is met een van de energiesystemen, als Chris een keer niet thuis is. Hij heeft immers veel zelf bedacht en ontworpen. Hij moet van mij dan ook binnenkort op papier zetten hoe alles werkt."

Met alle ervaring die hij heeft opgedaan bij het verbouwen van hun huis verdient Chris Jansen inmiddels wat bij. Hij adviseert mensen die hun huis ook energieneutraal willen maken. "Zo maak ik nu een plan voor de eigenaar van een monumentale stolpboerderij in Waterland. Wat me steeds weer opvalt, is dat aannemers en installateurs zo'n energiezuinige verbouwing vaak niet zien zitten. Zij kennen het niet of vinden het te veel gedoe en vaak hebben ze het liefst dat hun klanten met dure standaardapparatuur werken. Terwijl dat helemaal niet nodig is, je kunt heel veel zelf bouwen."

Met zijn eigen huis is hij voorlopig ook nog niet klaar. Zo zijn er plannen voor een miniwindmolen op het dak van de werkplaats. "Ook loop ik met het idee rond om een tank in de tuin in te graven die het hemelwater kan opvangen en filteren. Dan hoeven we straks geen kraanwater te gebruiken om de tuin te besproeien."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden