Automatiseringsproject van UWV moest wel mislukken

Een mislukt automatiseringsproject van UWV levert een strop van 87 miljoen euro op. Niet verrassend, meent hoogleraar informatica Verhoef. Het project had alle ingrediënten in zich om te falen.

De moeder aller risico’s, zo noemt Chris Verhoef de omvang van automatiseringsprojecten. „Hoe groter een project, hoe meer kans dat het zal mislukken.” Met een begroting van 127 miljoen euro hoort het nu voortijdig gestaakte project van uitkeringsinstantie UWV beslist in de categorie ’groot’ thuis.

De hoogleraar informatica aan de VU in Amsterdam deed veel onderzoek naar ICT-projecten. „Ik heb ruim zesduizend projecten in het bedrijfsleven bekeken en zo twee zaken helder gekregen. Ten eerste kun je uit de kosten van een project vrij precies afleiden hoe omvangrijk een project is. En ten tweede blijkt bij een bepaalde omvang een bepaalde faalkans te horen. Hoe groter de omvang, hoe groter die faalkans.”

Verhoef had voor het UWV-project al eens uitgerekend hoe groot de kans was dat het zou sneuvelen. Hij kwam op 40 procent. In zijn berekeningswijze kan de faalkans maximaal 50 procent zijn.

„Er diende een integraal uitkeringssysteem te komen. Alle uitkeringen moesten er in de toekomst mee verwerkt kunnen worden. Maar dat is een onmogelijke eis. Niemand weet welke uitkeringen er over een jaar weer worden bedacht. Daar kun je dus geen systeem op bouwen.”

De Amerikanen hebben al lang geleden geleerd dat een zogeheten Grand Design bij automatisering uit den boze is. „Ze hebben dat in 1996 zelfs bij wet verboden”, aldus Verhoef. „Maar in Nederland willen we dat maar niet leren.”

„In het bedrijfsleven kost een project gemiddeld een paar ton. Natuurlijk wordt daar ook voor vele miljoenen geautomatiseerd, maar die programma’s zijn opgedeeld in veel kleine projecten. Faalt een project, dan is er een paar ton weg en geen 87 miljoen, zoals nu bij het UWV.”

Naast het probleem van de grote omvang, speelt bij veel overheidsprojecten dat er een deadline wordt bepaald die door de politiek wordt gedicteerd en niet door de deskundige automatiseerder. „En de politiek stapelt, terwijl het project al onderweg is, veel te makkelijk eisen en wensen op elkaar.” Zo stapel je ook risico op risico, aldus Verhoef.

Vorig jaar juni was Verhoef een van de deskundigen die in Trouw waarschuwden dat de overheid, hoog en laag, per jaar misschien wel een paar miljard aan mislukte automatisering kwijt is. Op verzoek van de Tweede Kamer kwam minister Ter Horst van binnenlandse zaken met een overzicht van 73 grote ICT-projecten. Volgens Ter Horst valt het probleem wel mee en gaat het om een paar honderd miljoen in plaats van een paar miljard per jaar.

Verhoef heeft naar de faalkans van die projecten en de potentiële financiële schade gekeken. „Ik heb drie scenario’s onderzocht: een optimistisch, een gemiddeld en een pessimistisch scenario. Bij dit UWV-project kwam ik op een faalkans van 40 procent. Dat is veel, maar er zijn projecten met een nóg groter risico.”

Wie op zijn site die lijst bekijkt, ziet dat de potentiële schade van alleen deze 73 projecten al 1,1 miljard bedraagt. Maar dat is op basis van het gemiddelde scenario. Daarin is de schade van het UWV-project op 25 miljoen geschat, terwijl het dus zo’n 87 miljoen blijkt te zijn. Verhoef: „Eerlijk gezegd stemt die 87 miljoen exact overeen met wat ik in het pessimistische scenario had berekend.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden