Automatiseren is uit de mode

BERLIJN - De mens hoeft zich niet langer bedreigd te voelen door zijn eigen machines. Aan de trend om steeds meer werk te automatiseren, is een einde gekomen, zo blijkt uit onderzoek onder Duitse industriebedrijven. Veel ondernemingen blijken de automatisering terug te dringen, omdat machines minder flexibel zijn dan mensen. ,,De horrorscenario's van fabrieken zonder mensen en overvolle arbeidsbureaus zijn niet uitgekomen'', zei de Duitse minister van economische zaken Müller onlangs dan ook in een vakopleidingscentrum in Siegen.

Dat de wal het schip heeft gekeerd, blijkt uit onderzoek van het Fraunhofer Institut voor systeemtechniek en innovatieonderzoek in Karlsruhe. Dat houdt sinds 1993 regelmatig enquêtes onder Duitse industriebedrijven, vooral in de machinebouw. Eerder dit jaar analyseerden de onderzoekers Gunter Lay en Elna Schirrmeister cijfers over 1999 en stuitten op een opmerkelijk feit: meer dan een derde van de onderzochte bedrijven die te maken hebben met automatisering heeft de laatste jaren de automatiseringsgraad teruggedrongen of is van plan dat te doen.

De belangrijkste reden die ondernemers daarvoor hebben, is dat er op de markt tegenwoordig minder vraag is naar serieproducten en meer vraag naar speciale, in kleine hoeveelheden geproduceerde producten. Het blijkt echter veel tijd en geld te kosten om een volautomatische fabriek keer op keer opnieuw in te stellen voor de vervaardiging van weer een andere kleine serie producten. Vooral bedrijven die geen voorraden aanhouden maar een product pas afmaken als er een bestelling voor komt, blijken machines te vervangen door mensen. Wat machines niet goed kunnen, kunnen mensen namelijk wel: voor elke klant een net iets ander eindproduct vervaardigen en dat bovendien precies op de afgesproken tijd.

Een tweede belangrijke reden om de automatiseringsgraad terug te dringen is dat het met mensen makkelijker blijkt om pieken en dalen in de vraag op te vangen dan met machines.

Maar ook noemen veel ondernemers die de automatisering terugdringen als reden dat zij het beste willen halen uit hun personeel. En bij voortgeschreden automatisering blijkt de mens niet op zijn creatiefst. Dit weerspiegelt ,,het grotere belang dat in de laatste jaren aan human resources als factor in de concurrentiekracht wordt toegekend'', zegt onderzoeker Gunter Lay.

Opvallend is dat juist bedrijven die vernieuwende producten aanbieden terugkomen op automatisering. Vooroplopen met producten gaat kennelijk niet goed samen met vooroplopen in de automatisering van de productie. Zo zijn het ook juist de bedrijven met de snelst stijgende omzet die de automatiseringsgraad terug blijken te schroeven. En wie denkt dat medewerkers van vol automatische bedrijven met al die machines een hogere productiviteit halen dan werknemers van minder geautomatiseerde bedrijven, vergist zich. De hoogste productiviteit meten de onderzoekers bij werknemers die werken in bedrijven met de minste automatisering. Dit maakt duidelijk, concluderen zij, dat ,,de productiviteitswinst door volautomatisering van de productie vaak teniet wordt gedaan door de kosten'' van planning en beheer van deze systemen.

Dit betekent niet dat alle machines binnenkort op straat komen te staan en de laaggeschoolde arbeiders terug kunnen keren, waarschuwt minister Müller: ,,Het aandeel laaggeschoolden zal blijven afnemen.'' Veeleer zal het in de toekomst aankomen op een samenspel van hooggekwalificeerde mensen en machines.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden