Auto's steeds veiliger, nu het rijgedrag nog

Het is hoog tijd voor een drastische aanpak van de verkeersveiligheid, vindt verkeers-deskundige Martin Kroon, die zelf al 45 jaar schadevrij rijdt.

Het gaat niet goed met het verkeersveiligheidsbeleid. Het aantal verkeersdoden is weliswaar gedaald richting 500, het getal dat beleidsmakers in 2020 voor ogen hadden. Maar het aantal ernstig gewonden steeg tot bijna 19.000, bijna dubbel zoveel als wat voor 2020 wordt beoogd (10.600). Verkeersminister Schultz overweegt daarom die doelstelling los te laten en vraagt de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) om advies over extra maatregelen (Trouw, 11 december). Daarop is veel kritiek, van oppositie en de Vereniging Verkeersslachtoffers. Terecht, want de drie miljoen verkeersongelukken in ons land zijn, naast een bron van menselijk leed, jaarlijks een kostenpost van twaalf miljard euro. Ze zorgen ook voor files. Verkeersonveiligheid moet daarom topprioriteit krijgen, net zoals werkloosheid en criminaliteit. En daar passen radicale maatregelen bij.

Autorijden is de moeilijkste combinatie van multi-tasken en zelfbeheersing, wat in de praktijk problematisch is voor ouderen respectievelijk jongemannen. Snelheids- en roodlichtovertredingen en rijden onder invloed gelden als dominante ongevalsoorzaken. De maatregelen die tot nu toe hiertegen worden genomen zijn, naast een vergroting van de veiligheid van voertuigen, de aanpassing van de infrastructuur of invoering van nieuwe verkeersregels, politiehandhaving en gedragsbeïnvloeding. Dankzij een betere botsveiligheid daalt het aantal doden onder inzittenden van auto's het sterkst. Maar nagenoeg alle auto's hebben nu ABS/ASR en airbags; een sterkere daling van ongevallen en gewonden door veiliger auto's is niet meer te verwachten. Daarmee wordt de factor 'rijgedrag' steeds belangrijker als ongevalsoorzaak.

In 2013 werden bijna 10,5 miljoen verkeersboetes uitgeschreven, waarvan 8,5 miljoen voor snelheidsoverschrijdingen. De strafmaat en pakkans voor aperte verkeershufters blijven niettemin laag. Een verplichte datarecorder ('zwarte doos') lijkt vanwege het preventieve effect beter dan de voor nieuwe auto's (EU-)verplichte automatische ongevalsmelders. Opvoeren van scooters bijvoorbeeld blijft nagenoeg straffeloos. Hopelijk gaat de SWOV ook nieuwe risicovolle trends kritisch analyseren. Opvallend is de enorme toename van (kop-staart)botsingen op snelwegen de laatste jaren, met grote economische gevolgen; zelfs op zondagen en in vakantieperiodes worden nu botsfiles gemeld.

Daarvoor zijn drie verklaringen aannemelijk: ten eerste de enorme toename van de factor 'afleiding', door allerlei mobiele apparaten en beeldschermen in moderne auto's. De nieuwste aanwinst, het 'touch screen', is een regelrechte uitlokker van zware ongevallen. Verschillende soorten informatie, boordcomputerfuncties, radio, airco en navigatie moeten met vingeraanraking opgeroepen, bediend en gewijzigd worden. Doordat je enkele seconden wordt afgeleid, rijd je zomaar tientallen meters zonder blik-op-de-weg.

Hetzelfde gebeurt met smartphones en apps-bediening, op de fiets al gevaarlijk, maar met een auto al gauw fataal. Nederland moet daarom in EU-verband initiatief nemen om aanraakschermen die tijdens het rijden bediend kunnen worden te verbieden. Wie iemand doodrijdt tijdens zappen of ander 'schermwerk' moet daarom worden beschouwd als vallend onder art. 6 Wegenverkeerswet (roekeloosheid, gevangenisstraf).

Pk-race

Een tweede factor zorgt al decennia voor toenemende onveiligheid: de onstuitbare pk-race tussen autofabrikanten. Daardoor zijn modale gezinsauto's ongemerkt in raceauto's veranderd, met onzinnig hoge vermogens, acceleratie en topsnelheden boven 200 kilometer per uur. Hierdoor is de verkeersdynamiek sterk vergroot - groot probleem voor ouderen, voetgangers en fietsers - en worden alle automobilisten verleid tot risicovol rijgedrag. Al in 1991 hebben Europese verkeersministers (onder voorzitterschap van Maij-Weggen) in een resolutie 'on downsizing power and speed' bepleit om motorvermogens en prestaties van auto's te verlagen. Daar is niets van terechtgekomen, motorvermogens zijn sindsdien verdubbeld. Vanwege energiebesparing, verkeersveiligheid en vermindrede uitstoot moet Europa overgaan tot vermogensbeperking en snelheidsbegrenzing tot 130 km/uur.

De derde maatregel die de SWOV moet adviseren is herstel van 120 km/uur als algemene snelheidslimiet. Verder zou de te lage strafmaat voor jakkerende kettingbotsers verhoogd moeten worden, naar de ernst van de veroorzaakte file, bijvoorbeeld 1000 euro per uur/km file. Leasemaatschappijen moeten met strengere bonus-malus-regelingen en zuinigrijden-trainingen haastige zakenrijders in toom houden.

De meest kosten-effectieve gedragsaanpak is hervatting van de massamediale bevordering van Het Nieuwe Rijden, de enige echt veilige rijstijl. Met bewust zuiniger rijden wordt de ongevalskans gehalveerd, is in de praktijk gebleken. 'Nieuwe rijders' halen namelijk minder in, houden meer afstand, jakkeren niet meer. Zolang er geen rijverbod voor alle jongemannen geldt (vrouwen rijden veel veiliger dan mannen) heeft Schultz snelheidsverlaging en meer nieuwe rijders nodig om de doelen voor 2020 te halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden