Authentieke Haydn

Muziek van Haydn voor gewone instrumenten én voor het zeldzame Flötenuhr. Vanaf morgen in Utrecht.

Anthony Fiumara

Het Festival Oude Muziek, vanavond geopend door de Berlijnse Akademie für alte Musik in Vredenburg, wordt dit jaar voor het laatst geprogrammeerd door directeur Jan Van den Bossche. Van den Bossche loodste de organisatie de afgelopen negen jaar succesvol een nieuwe periode in. Hij kiest deze editie voor een herdenking van drie oude muziek-jubilarissen: Hündel (250ste sterfjaar), Haydn (200ste sterfjaar) en Mendelssohn (200ste geboortejaar) staan centraal.

De overeenkomst tussen die drie componisten is dat ze allemaal voor langere of kortere tijd in Engeland hebben gewerkt. Vandaar het motto voor dit jaar ’Three Germans in England’, waarin jubilaris Purcell als vierde – en enige autochtone Engelsman – ook nog een rol speelt. Speciale gast is dit jaar het Orkest van de Achttiende Eeuw onder Frans Brüggen, de oude muziek-pionier die binnenkort zijn 75ste verjaardag viert. Zij voeren werk van Haydn en Mendelssohn uit, in samenwerking met het Nederlands Kamerkoor en solisten Johannette Zomer, Marcel Beekman en David Wilson-Johnson.

Door de keuze voor de drie jubilarissen is het Festival dit jaar minder ’oud’ dan anders. Waar het normaal gesproken muziek belicht die in het concertseizoen elders niet of nauwelijks aan bod komt, richt het zich nu op repertoire dat ook in de reguliere zaalprogrammering aan bod komt. De vraag is hoe het trouwe oude muziek-publiek hierop reageert, of die verschuiving naar het vroeg-Romantische repertoire gevolgen gaat hebben voor de kaartverkoop en of het programma feestelijk genoeg is om een nieuw publiek te trekken.

Het Utrechtse Nationaal Museum van Speelklok tot Pierement besteedt sinds gisteren ook aandacht aan het Haydn-jaar, met de bijzondere tentoonstelling ’Haydn Live’. Het museum verzamelt en restaureert instrumenten die uit zichzelf spelen. Spookpiano’s, automatische violen, buikorgels en gigantische dansorgels spelen er doorlopend deunen.

Tijdens zijn verblijf als hofcomponist bij de Hongaarse familie Esterházy leerde Joseph Haydn de bibliothecaris Pater Primitivus Niemecz kennen. Niemecz maakte muziekautomaten, beter bekend als ’Flötenuhren’: ingenieuze machines met eenzelfde soort getande cilinderrol als op een speeldoosje, aangesloten op orgelpijpen. Haydn componeerde en arrangeerde bijzondere muziek voor Niemecz’ Flötenuhren, waarvan wereldwijd nog vier exemplaren bewaard zijn gebleven.

Voor het eerst in tweehonderd jaar zijn die vier Haydn-Niemecz Flötenuhren bij elkaar te zien en te horen. Museum van Speelklok tot Pierement bezat zelf al één van de automaten en haalde de andere drie tijdelijk naar Utrecht uit particuliere collecties en uit het Kunsthistorisches Museum in Wenen. Wegens de kwetsbaarheid van de instrumenten verzorgt het museum tijdens de tentoonstelling één keer per dag demonstraties van de muziekautomaten. Bezoekers kunnen zo als het ware live naar de muziek van Haydn luisteren, met alle versieringen en tempo’s zoals de componist ze ooit zelf ’programmeerde’.

Authentieker kan niet, zou je zeggen. Over die muziekwetenschappelijke invalshoek organiseert het museum samen met het Festival een symposium over Haydns Flötenuhren, waar gerenommeerde namen als Ton Koopman (oude muziek-specialist), Matthias Naeschke (Flötenuhr-restaurateur) en Helmut Kowar (onderzoeker bij de Oostenrijkse academie voor wetenschappen) hun licht laten schijnen over de automaten en hun weergave van de uitvoeringspraktijk van twee eeuwen geleden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden