Australische universiteiten bezorgd over lange arm van Peking

Een Chinese studente (ze komt niet voor in het artikel) is afgestudeerd aan de universiteit van Sydney. Beeld AFP

De vele Chinese studenten in Australië leiden tot vragen over de academische vrijheid. 'Ze houden elkaar in de gaten. Kritische geluiden worden gemeld bij de ambassade.'

Wetenschapster Sally Sargeson is sinologe aan de Australian National University, een prestigieuze onderwijsinstelling die de academische vrijheid hoog in het vaandel heeft. De ruim opgezette, moderne campus ligt aan de overzijde van het grote stuwmeer waaraan het centrum van de Australische hoofdstad Canberra ligt. Maar als Sargeson les geeft aan Chinese studenten, beseft ze dat velen van hen op eieren lopen. "Chinese studenten houden elkaar onderling in de gaten: wie iets verkeerds zegt of te kritisch is op China, wordt gemeld bij de Chinese ambassade", vertelt ze.

Tibet

Sargeson weet maar al te goed wat er vervolgens kan gebeuren: "Hun ouders worden bijvoorbeeld uitgenodigd voor een kopje thee bij iemand van de Communistische Partij of er komt iemand van de partij bij ze op bezoek. Tijdens dat gesprek wordt duidelijk gemaakt dat de kritiek van hun kind in Australië niet gewaardeerd wordt. Dat gaat allemaal vriendelijk en ondersteunend, het is geen officiële waarschuwing per post of iets dergelijks, maar ondertussen is het natuurlijk intimiderend. Die ouders sturen vervolgens een bericht naar hun kind dat het zich koest moet houden."

Australische universiteiten trekken steeds meer Chinese studenten aan. De naar schatting 150.000 Chinese gasten zijn voor de onderwijsinstellingen een belangrijke bron van inkomsten. Maar de zorgen groeien over het effect op het academische klimaat. Want omdat de Chinezen vaak via studiegenoten en studentenorganisaties in de gaten worden gehouden door de Chinese Communistische Partij, voelen ze zich veelal gedwongen positief te praten over China of om debatten te vermijden. Zeker als het gaat om politiek gevoelige onderwerpen zoals de mensenrechten in hun onvrije vaderland, de positie van Taiwan, de onderdrukking in Tibet of de spanningen in de Zuid-Chinese Zee. Daarbij spelen ook nationalistische emoties een rol.

Zo eiste een Chinese student van de Universiteit van Newcastle in augustus dat een docent ophield Taiwan een onafhankelijk land te noemen. Op een geluidsopname, die viraal ging, is te horen hoe de student tijdens een college protesteert: "U kwetst mij en andere Chinese studenten hiermee. Kunt u stoppen Taiwan een land te noemen en wat respect tonen?" De student vond, net als de Chinese overheid, dat Taiwan onderdeel is van China en geen onafhankelijk land is.

Dumplings

Een bezoek aan de campus van de universiteit van Melbourne maakt duidelijk dat ook daar sommige Chinese studenten worstelen met kritiek op hun land. Maar, vertelt de Chinese eerstejaarsstudente Chloe Deng (23), ze zou haar studiegenoten niet zo snel rapporteren bij de Chinese ambassade als ze iets zouden zeggen wat tegen de visie van Peking ingaat. "Als het in China gebeurde, zou ik dat wel doen", zegt ze. "In Australië ligt dat toch anders, hier moet dat kunnen."

Deng zit te lunchen op een foodcourt, een verzameling fastfoodtentjes, waar volop Aziatische gerechten worden verkocht. Dumplings, sushi, ramen, Vietnamese loempia's, curry's: het is allemaal vers verkrijgbaar. Hoewel Deng rebelse medestudenten dus niet verklikt, moet ze van kritiek op de Communistische Partij in haar vaderland niks hebben. "Ik zag laatst een groep Chinese studenten hier in Melbourne op straat protesteren tegen de partij. Dat maakte me behoorlijk boos."

Vrijheid

Komt door deze ontwikkeling de academische vrijheid in Australië nou echt in gevaar? "Tsja, dat is de grote vraag", stelt sinologe Sargeson. "Het wordt problematisch als studenten zich niet vrij voelen hun mening te geven en zich gaan inhouden, tijdens college of in een essay."

Volgens de wetenschapster is het in elk geval een illusie om te denken dat zij en haar collega's hun Chinese studenten dezelfde leeromgeving kunnen bieden als hun Australische medestudenten. "De vrijheid van informatie die wij hier in Australië kennen, kunnen we niet zomaar doortrekken naar China. We kunnen niet garanderen dat wat onze Chinese studenten hier doen of zeggen in een later stadium niet tegen ze gebruikt zal worden."

Chinese invloed beteugelen

Ook op andere plekken in de Australische samenleving nemen de zorgen toe over de invloed van China - de belangrijkste handelspartner van Australië. Om inmenging door Peking te beteugelen, wil de Australische minister-president Malcolm Turnbull onder meer hogere straffen voor spionagepraktijken, waaronder bijvoorbeeld het lekken van geheime documenten, gaan uitdelen.

Ook wil hij een verplicht lobbyregister voor buitenlandse organisaties om zo meer inzage te krijgen in donaties aan Australische politieke partijen. Volgens de Australische inlichtingendienst is de spionage door buitenlanders in Australië inmiddels zelfs 'erger dan tijdens de Koude Oorlog'.

Maar de door de regering voorgestelde wetgeving leidt tot luid protest van juristen, journalisten en mensenrechtenorganisaties. Volgens de critici zouden al te strenge spionagewetten een averechts effect kunnen hebben en Australië meer laten lijken op de autoritaire regimes die het land nou juist buiten de deur wil houden.

Lees ook: De Chinese bemoeienis reikt ver 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden