Australië voor de keus: koningin of generaal

Als het aan Ted Stout ligt, verdwijnt na zaterdag de kop van de Britse koningin Elizabeth II van de Australische pond. De 101-jarige digger - letterlijk 'gouddelver', maar ook een schertsnaam voor de Australische veteranen uit de beide wereldoorlogen - heeft in '14-'18 nog gevochten voor de Britten, voor koning George V. Niet onder de Australische vlag, maar onder de Union Jack, Engeland was immers het 'moederland'.

Maar hoeveel Stout ook opheeft met de Britse vorstin, een Engelse als Australisch staatshoofd is vandaag de dag absurd, vindt hij. Hij stemt morgen 'ja' bij het referendum over afschaffing van de constitutionele monarchie en vervanging door een republiek, met een door het Australische parlement gekozen president. Naast Stout zullen nog zo'n kleine 12,3 miljoen Australiërs van achttien jaar en ouder hun stem uitbrengen. En de opkomst zal hoog zijn, stemmen is verplicht.

De eerste stemmen zijn overigens al uitgebracht. Op het Australische consulaat in Dili, de hoofdstad van Oost-Timor. Door de 4800 'Aussies', die de voorhoede en ruggengraat vormen van Interfet, de onder auspiciën van de VN opererende vredesmacht.

Met gepaste trots kan Australië terugzien op een redelijk geslaagd militair ingrijpen, met de 'eigen' generaal Peter Cosgrove als onbetwist en charismatisch leider, zonder de bij dit soort operaties bijna onvermijdelijke interventie van de Verenigde Staten. Australië heeft de smaak te pakken van het 'grote natie'-spel. Aanvankelijk tot ongenoegen van de overige echt 'Aziatische' deelnemers aan Interfet, Maleisië en Thailand vooral. Maar inmiddels is men over en weer dik tevreden, wordt Peter Cosgrove op handen gedragen, en proberen de anti-monarchisten, verenigd in de Australische republikeinse beweging, daar munt uit te slaan. De Interfet-commandant is door de 'republikeinen' in eigen land al genoemd als de ideale kandidaat voor het presidentschap, mocht het 'ja'-kamp winnen. Cosgrove als een Australische Dwight David Eisenhower.

De vredesoperatie en alle lof daaromheen is een flinke opsteker voor de 'Aussies' down under, zoals de Britten hun voormalige gebiedsdeel en zijn bewoners aanduiden. Neerbuigend, inderdaad, maar nog niet zo denigrerend als de term pommie, prisoner of motherland, waarmee de Australiër in Engeland nogal eens wordt betiteld. Het duidt op de periode na 1788 toen het schuim der natie op transport werd gesteld richting Australië. Australië als een immens groot strafkamp.

Hoogste tijd dus, meent het republikeinse kamp, om de relatie met dat 'moederland' te herzien. Australië mag dan sinds 1901 een onafhankelijke natie zijn, nog altijd valt het, zoals zovele landen van het Britse Gemenebest, formeel onder de Britse kroon, met een gouverneur-generaal als verlengstuk en plaatsvervanger. Weliswaar is die laatste functie vooral ceremonieel, maar in 1975 lukte het de toenmalige gouverneur-generaal Sir John Kerr toch om de democratisch gekozen regering van Gough Whitlam ten val te brengen.

Met het referendum hopen de 'republikeinen' de laatste formele band met Groot-Brittannië te slechten. En zo definitief af te rekenen met het imago van verre buitenpost van Londen. Een republiek Australië, zo stelt de ARM, is een signaal voor de rest van Zuidoost-Azië dat Australië in de eigen geografische regio in staat is om op eigen benen te staan. ,,Om ons heen zien ze ons als het laatste rudiment van een Engels koloniaal verleden in Azië'', zegt Daryl Manzie, minister van Aziatische handel en betrekkingen in de deelstaat Northern Territory.

Australië richt zich steeds meer op Azië, politiek, maar vooral in de handel. Ruim zeventig procent van alle export gaat naar landen in Azië. Bovendien kan het land met een 'nee' tegen de monarchie eindelijk afkomen van het imago van 'Blank Australië', wat verwijst naar een politiek die was gericht tegen de instroom van buitenlandse, vooral Aziatische immigranten. Een beleid waarvan pas in de loop der jaren zeventig werd afgestapt, maar dat door het succes van de ultra-rechtse politica Pauline Hanson onlangs weer in de schijnwerpers is komen te staan.

En toch ziet het ernaar uit dat de voorstanders van de status-quo, de Australians for Constitutional Monarchy, morgen de overwinning zullen behalen. Niet dat hun campagne zo aansloeg, over de hele linie is het trouwens een zeer matte vertoning geweest, maar het is vooral de angst voor veranderingen, de onzekerheid, die zelfs veel Australiërs die weinig meer ophebben met de Windsors, doet terugdeinzen. En daar spelen de 'monarchisten' slim op in. De regering van premier Howard laat geen moment onbenut om de sombere toekomst te schetsen in geval van een republiek. Deze week waarschuwde minister Bronwyn Bishop, erkend paniekzaaier binnen de ACM, dat een door het parlement gekozen president zich zal ontpoppen als een dictator. ,,Als je twijfelt, stem dan 'nee''', riep hij op. Het lijkt erop dat de Australiërs daaraan gehoor geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden