Australië staat met beide benen in het oosten

verkiezingen | Australië verandert van een 'westerse buitenpost bij Azië' tot een 'Aziatisch continent'. Of het land dit weekeinde links of rechts afslaat, zal daar weinig aan veranderen.

De Kidman farms, tien boerderijen diep in de Australische 'outback', stonden begin dit jaar te koop. De landerijen, waar in totaal zo'n 185.000 stuks vee worden gehouden, zijn omringd door landschap dat Europeanen leerden kennen via de tv-serie 'Flying Doctors'; uitgestrekte rode zand- en rotspartijen.

Bij elkaar waren de tien farms goed voor elf miljoen hectare grond, of drie keer de oppervlakte van Nederland. Enorm natuurlijk, maar laten we het niet overdrijven: het ging om slechts een procent van het Australisch oppervlak, wat vlekjes op de landkaart.

Het hoogste bod - 370 miljoen Australische dollar (247 miljoen euro) - kwam van een Chinees-geleid consortium. Met zo'n vier miljard Aziatische klanten voor Australische vlees- en zuivelproducten 'om de hoek', leken de boerderijen een prima investering.

Toch werd de deal op het laatste moment geblokkeerd. De farms waren zo groot en zo duur, dat Australische partijen geen eerlijke kans hadden om mee te bieden, oordeelde de minister van financiën in Canberra. Sommige media dachten een verborgen agenda te zien: welk land wil immers een procent van zijn oppervlak verkopen aan een buitenlands bedrijf?

De voorgenomen deal en daaropvolgende afwijzing legden het vergrootglas op de enorme Chinese investeringen in Australië. Het land is de laatste decennia snel meer afhankelijk geworden van Aziatische en vooral Chinese bedrijven.

Bondgenoten

Soms zorgt dat voor ongemak, erkent James Laurenceson, hoogleraar bij het instituut voor Australisch-Chinese betrekkingen aan de Technische Universiteit van Sydney. Australië heeft echter geen keuze meer, zegt hij: "We moeten onze spullen verkopen. Met alle liefde zouden we onze ijzererts en landbouwproducten naar Europa of Amerika exporteren, maar zij willen het bijna niet hebben en China nu juist wel. We zouden wel gek zijn om onze banden met China te laten vieren." Die vervlechting met Azië, en China in het bijzonder, heeft haar weerslag op heel Australië: van politiek en economie tot de maatschappij.

Immigratie uit Azië veranderde de laatste decennia de bevolkingssamenstelling. En in het buitenlands beleid moeten de Australiërs schipperen tussen de grootste handelspartner China en de Amerikaanse bondgenoot.

Het is een onontkoombare nieuwe realiteit voor het land, zegt Sam Roggeveen, analist bij het Lowy Instituut voor internationale betrekkingen in Sydney. "Voor de eerste keer in onze geschiedenis zijn onze grootste handelspartner (China, red) en belangrijkste militaire bondgenoot (Amerika, red) niet hetzelfde land." Eerder vervulden de Britten beide rollen tegelijk, later gevolgd door de VS. Nu moet Australië opletten dat het beide landen te vriend houdt, zegt Roggeveen, geboren in Nederland, maar op jonge leeftijd naar Australië geëmigreerd.

Dat is even wennen. Sinds de Britse kolonisatie van het Terra Australis (Zuidland) leek het land een oosterse buitenpost van de westerse wereld. Nu de mondiale machtsbalans verschuift naar Azië en Australië doordat legale immigratie steeds meer een Aziatisch karakter krijgt, rijst de vraag waar het land bij hoort.

Hoewel, volgens Roggeveen is dat eigenlijk geen vraag meer. "In de hoofden van de meeste inwoners zijn we al een Aziatisch land, door migratie en economische integratie." Maar, voegt hij daaraan toe: "De vraag stellen zou politiek uiterst controversieel zijn. Vooral conservatief-rechts, sterk aanwezig op het platteland bijvoorbeeld in Queensland, wil niet horen dat het land waarin zij opgroeiden onomkeerbaar is veranderd."

Het is niet zo dat er in het oosten alleen maar goud blinkt. De verwevenheid met Azië maakt Australië economisch kwetsbaar. Dat bleek toen de Chinese economie afgelopen twee jaar met horten en stoten inzakte, waarop de vraag naar in Australië gewonnen ertsen omlaag duikelde.

Sinds de eeuwwisseling groeide het belang van de mijnbouw gaandeweg voor de economie. Rond 2000 leverden de ertsen nog zo'n 17 miljard Australische dollar op. In vijftien jaar tijd is dat meer dan verdubbeld naar 40 miljard dollar (27 miljard euro). Australië kon achterover leunen terwijl schepen vol erts vertrokken en geld uit China binnenstroomde. De grondstoffenhausse maakte het land zelfs wereldkampioen economische groei; al 99 kwartalen op rij noteert het land een plus.

De terugslag in de Chinese economie drukte het land de afgelopen twee jaar met de neus op de feiten: de vraag naar ijzererts holde achteruit en de tering moest naar de nering gezet worden. Australiërs, op vakanties in het buitenland gewend geraakt aan hun keiharde dollar, zagen de waarde van hun munt tegelijk met de grondstoffenprijzen met bijna 30 procent kelderen.

Afgunst

En ook langs een andere weg raakt China als economische wereldmacht de 24 miljoen Australiërs in de portemonnee. Nu Chinese investeerders onzekerder zijn over de toekomst van hun eigen economie, zoeken ze steeds vaker in nabijgelegen ontwikkelde landen een nieuwe bestemming voor hun geld.

Zo hebben veel rijke Chinezen hun oog laten vallen op onroerend goed in steden als Sydney, Melbourne en Brisbane. Daar raakt de huizenmarkt oververhit door investeerders die Australisch onroerend goed als een uitstekend renderende belegging zien. De gevolgen laten zich raden. De huizenprijzen in populaire stadswijken schieten door het plafond. Stadsbewoners klagen steeds meer dat ze uit de markt gedrukt worden en pakken hun biezen om in verre buitenwijken te gaan wonen.

De blootstelling aan China zal alleen nog maar toenemen, zo is de verwachting, nu China en Australië eind vorig jaar een vrijhandelsverdrag tekenden. "We zullen ons moeten aanpassen", zegt James Laurenceson, de hoogleraar Australisch-Chinese betrekkingen. Aan de technische universiteit waar hij doceert is de tentamenperiode bezig, veel Aziatische studenten vullen de muisstille collegezalen. "Zeker, de komende vijf jaar kunnen er groeipijnen zijn, maar over tien jaar kijkt niemand meer op van Chinese investeerders in Australië."

Dat Chinese investeerders soms op regeringsblokkades stuiten of de toorn van huizenkopers over zich heen krijgen, past in een patroon, zegt Laurenceson. Toen Japanse investeerders in de jaren tachtig steeds zichtbaarder werden, en voor hen de Amerikanen in de jaren zestig, riep dat ook afgunst op. Met de opkomst van China is het dit keer niet anders, denkt hij.

Maar er is toch een fundamenteel verschil? Niet alleen is China een economische grootmacht met meer dan een miljard inwoners, in tegenstelling tot Japan en Amerika is het ook een communistisch geleide dictatuur. En ook nog eentje met territoriale ambities in de Australische achtertuin.

Dat is een pijnpunt: hoe nauw kun je met een land als China samenwerken zonder erdoor beïnvloed te worden?

Journalisten zijn soms bezorgd over de reikwijdte van de lange arm van China op redacties. Verschillende Australische media tekenden samenwerkingsovereenkomsten met Chinese staatsmedia en verspreiden door hen gemaakte producties. ABC, de publieke omroep die ook een internationale tak heeft, zou zelfs zijn Chineestalige berichtgeving voor een Chinees publiek zuiveren van gevoeligheden.

Ook grote schenkingen uit Peking aan Australische universiteiten leiden tot vraagtekens over de Chinese belangen in het land. Willen ze wetenschappers sturen in hun onderzoek en beeld van China?

In het buitenlands beleid leidt de prominente rol van China tot voorzichtigheid, merkt Laurenceson op. Canberra moet volgens hem voortdurend koorddansen tussen de wensen van de Amerikaanse militaire bondgenoot en de Chinese handelspartner.

Aan de ene kant deelt Australië bijvoorbeeld de Amerikaanse zorg over de aanleg door Peking van eilanden in de Zuid-Chinese Zee. Toch strijkt het China niet tegen de haren met militaire middelen: in tegenstelling tot de Amerikaanse marine varen de Australiërs niet door Chinees-geclaimde wateren.

Of de Australiërs bij de verkiezingen zaterdag nu links of rechts in het zadel helpen, de verhoudingen met Azië zullen niet drastisch veranderen, zo is de verwachting. Hoewel de economische opkomst van de buren regelmatig dilemma's opwerpt, speelt het buitenland amper een rol in de verkiezingen, klaagt buitenlandanalist Roggeveen.

Als het om politiek gaat, maken Australiërs zich sowieso niet zo druk, lijkt het. Sterker, als er geen opkomstplicht was, zouden velen niet eens gaan stemmen. Ook immigratie en nationale identiteit - belangrijke thema's in West-Europa - lijken geen grote zorg. Witte Australiërs, ook die buiten het welvarende zakencentrum van Sydney, zijn juist opgetogen over Aziatische buurtgenoten die als hardwerkend en goed geïntegreerd te boek staan, blijkt uit gesprekken op straat.

"Ik denk dat Australië een van de succesvolste voorbeelden is van een multiculturele democratie", concludeert Roggeveen. Voor hem is duidelijk dat Australië een land is met een 'hybride identiteit'. "Onze lange Aboriginal-geschiedenis, het Britse politieke systeem en onze banden met Azië zijn allemaal samengesmolten tot wat Australië vandaag is."

12 procent aziatisch

2,4 miljoen Australiërs noemden zichzelf van Aziatische afkomst bij de laatste volkstelling in 2011. Dat is 12 procent van de bevolking. Een ruime verdubbeling vergeleken met tien jaar daarvoor.

China is de belangrijkste vriend in Azië, vindt 30 procent van de Australiërs. Het land staat op nummer 1, gevolgd door Japan.

Bijna 60 procent van de wederzijdse handel drijft Australië met de Aziatische buurlanden. Met een aandeel van 23 procent is China veruit de belangrijkste handelspartner. Over een periode van 5 jaar groeide de handel met China gemiddeld 8,4 procent per jaar.

46.000 studenten aan Australische universiteiten en scholen komen uit China.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden