'Aus Licht' of Licht aus?

In het voorjaar van 2011 bezocht ik de allereerste complete voorstelling van 'Sonntag aus Licht' van Karlheinz Stockhausen. De laatste opera uit een reeks van zeven, die allemaal de naam van een dag dragen en samen de cyclus 'Licht' vormen. Opgedragen aan niemand minder dan God zelf. De Opera van Keulen had het werk, waarin vijf uren muziek verwerkt zitten, over twee avonden verdeeld. Na afloop van de marathon, laat op een zondagavond (niet onbelangrijk voor een opera die 'Sonntag' heet), galmde het laatste muziekonderdeel over het prachtig gelegen oud-industriële gebied aan de overkant van de Rijn. 'Sonntags-Abschied' noemde Stockhausen dit stuk voor vijf synthesizers, dat via enorme luidsprekers de nacht ingeslingerd werd.


In mijn oorspronkelijke reportage van dat evenement schreef ik: 'Weglopend van het terrein, aankijkend tegen de verlichte Dom op de andere oever, galmt Stockhausens 'Sonntags-Abschied' lang en betoverend door de kalme nacht. De magie werkt.' Het was inderdaad magisch geweest, al moet ik bekennen dat ik er met een zekere terughoudendheid naar toe was gegaan. Stockhausens megalomanie, zijn entourage van hem aanbiddende musici, zijn ideeën en uitspraken hadden me dikwijls onaangenaam verrast. Zijn muziektheater kwam vaak in de buurt van wat een oud-collega van mij ooit treffend omschreef als 'kosmische rimram'.


In Keulen was dat anders, omdat daar de Catalaanse theatergroep La Fura dels Baus verantwoordelijk was voor het theatrale aandeel. Dat de componist zich niet met de regie had kunnen bemoeien, hij stierf in 2007, scheelde enorm veel irritatie en bood ander zicht op die vreemde, soms hallucinerend mooie muziek. Ik schreef toen ook dat deze 'Sonntag aus Licht' geweldig zou passen in de Gashouder in Amsterdam tijdens een komend Holland Festival. En zie, het Holland Festival gaat iets bijzonders met 'Licht' doen, in de Gashouder, in 2019. Het zag er eerst naar uit dat we de première mee zouden maken van het hele, zevendelige 'Licht', maar nee. Zo'n uitvoering is voor één gezelschap of operahuis een utopie, want té ingewikkeld qua voorbereiding.


Het Holland Festival brengt in 2019 als alternatief 'Aus Licht', een doorsnee van de zeven opera's, verdeeld over drie avonden, samen goed voor dertien uur muziek. Da's minder dan een gemiddelde uitvoering van Wagners 'Der Ring des Nibelungen' duurt, wat toch het werk is dat Stockhausen wilde overtroeven. Maar niet getreurd, het 'Aus Licht'-project zal geschiedenis schrijven.


Al denken sommigen daar anders over. Een paar weken terug werd een vreemde petitie tegen 'Aus Licht' gepresenteerd. Geen 'Aus Licht' willen de initiatiefnemers, maar eerder 'Licht aus'. Volgens hen is Stockhausens muziek té elitair, was zijn uitspraak over 9/11 té abject, zijn de kosten té hoog en worden er té weinig veristische opera's opgevoerd. Kort door de bocht komt de kritiek daar op neer, waarbij je het laatste punt al jarenlang in reactionaire wandelgangen tegenkomt. Veel van die 'verismo'-componisten waren overigens vurige Mussolini-aanhangers, om over de abjecte Wagner-uitspraken maar te zwijgen. Maar hoorde u ooit over een petitie tegen de opvoering van 'Der Ring des Nibelungen', vast vele malen duurder dan 'Aus Licht'? En schreef Wagner niet zelf ooit: 'Kinder, schafft neues'? Dat doet het Holland Festival. Dat heeft met elitair niets van doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden