Augustinus is nuttig voor het zakenleven

Verplicht luisterden directeuren van banken en verzekeringsmaatschappijen naar teksten van zestien eeuwen oud. Samen met psycholoog Erik van de Loo, hoogleraar leiderschap en gedrag aan de Amsterdamse Vrije Universiteit, hield Augustinuskenner en hoogleraar kerkgeschiedenis aan de faculteit katholieke theologie te Tilburg Paul van Geest sessies met zakenlieden. Van Geest bracht daarbij het gedachtengoed van de kerkvader Augustinus (354-430).

Kernbegrip in die sessies met managers werd 'waarachtigheid'. Onder die titel brengt Van Geest nu een boek uit waarin hij de inzichten van Augustinus heeft uitgewerkt die tijdens de bijeenkomsten zinnig bleken. "Het gaat over in balans zijn."

Hadden de directeuren wel zin in teksten uit de vierde eeuw?

"De sessies waren in een enkel geval verplicht gesteld door de afdeling Human Resource Management. Je kunt Augustinus natuurlijk geen antwoord laten geven op vragen van nu. Alleen al het maatschappelijk-economische systeem van nu is zo anders dan in de tijd dat hij leefde. Inzet van de bijeenkomsten was de vraag naar drijfveren en naar doelen. Wat beweegt ons eigenlijk en wat willen we bereiken?

"Op die vragen kwamen tijdens de sessies eerlijke antwoorden. Zoals: Ik werk hard om mijn vader te behagen, of: ik wil de beste zijn. Of: Ik wil comfortabel leven, want bij ons thuis vroeger was het armoe. Of: ik wil de wereld iets beter maken, want vroeger hebben we met ons bedrijf mensen wel erg onder druk gezet."

Wat een opvallend eerlijke antwoorden.

"Augustinus worstelde met dezelfde vragen. Ik ben in zijn werk op zoek gegaan naar die passages waarin hij daarover schrijft. Niet om op zoek te gaan naar antwoorden, maar om ze opnieuw te lezen. Hij houdt ons zijn worsteling voor, als een spiegel, zonder te moraliseren. Dat niet moraliseren is de kracht van Augustinus, denk ik, en dat maakt hem ook uitzonderlijk. We hebben op grond van de antwoorden van de deelnemers een drijfverenpalet gemaakt.

"Augustinus geeft geen vaardigheidstraining en geeft geen aanwijzingen om de exercitiekracht te vergroten. Hij zet door zijn werk spiegels om ons heen waardoor wij onszelf vanuit verschillende hoeken en perspectieven kunnen zien. Dat is ontluisterend en bemoedigend tegelijk."

Wat heeft Augustinus meer te bieden dan iemand als Stephen Covey, die een bejubeld boek over leidinggeven geschreven heeft?

"Het verschil is natuurlijk God. Dat religieuze aspect kwam wel ter sprake, maar alleen in de wandelgangen, niet tijdens de plenaire sessies. Je kunt dat aspect vertalen door het inzicht dat je jezelf niet als het centrum van de wereld ervaart. Het gaat erom, schrijft Augustinus, een zinvol deel van een geheel proberen te zijn. Dat geheel kan tijd en ruimte overstijgen en dat kun je dan God noemen.

"Wanneer je dat religieuze niet expliciet aan bod laat komen, zie je dat Augustinus ingaat op vragen over leidinggeven en samenwerking. Hij geeft geen stappenplan, maar weldoorleefde adviezen. Bijvoorbeeld dat het voor het geheel beter is wanneer een leidinggevende anderen meer tot hun recht laat komen, en daarmee ook zichzelf. Een bedrijf dat de medewerkers meer tot hun recht laat komen, ziet de omzet stijgen. Dat inzicht, dat heel augustijns is, wint terrein."

Vanwaar is waarachtigheid een kernbegrip ?

"Waarachtigheid is de core business van het christendom. Het betekent dat je daden en je woorden met elkaar overeenstemmen. Het gaat over balans, over in balans zijn. Nu lijkt dat misschien vreemd, maar in de vroege eeuwen van het christendom heerste de opvatting dat orthodox leven en gezond leven met elkaar samenvielen. Augustinus zegt het: je kunt niet je geloof belijden zonder eerlijk te leven. Bij waarachtigheid en balans hoort ook het vermijden van extremen. Het is eigenlijk heel simpel: de ander niet gebruiken, maar tot zijn recht laten komen en extremen vermijden.

"Augustinus is ook niet tegen het verdienen van geld. Er is, in augustijns opzicht, niets mis met bijvoorbeeld het bezit van een prachtig jacht. De enige vraag die van belang is: heb je dat jacht om te laten zien dat je belangrijk bent? En hou je het alleen voor jezelf of nodig je anderen uit om samen met jou van die boot te genieten. Genieten is een essentieel begrip bij Augustinus. Het staat tegenover gebruiken.

Als je zijn werk op deze manier weer leest, zie je dat het tijdloos is. Ik weet dat sommigen van degenen die deze sessies hebben bijgewoond, nu de Belijdenissen van Augustinus aan het lezen zijn, waarin hij zich aan een streng zelfonderzoek onderwerpt. Prachtig toch?"

Paul van Geest: Waarachtigheid. Levenskunst volgens Augustinus. Meinema, Zoetermeer. ISBN 9789021142777; 182 blz €18,50.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden