Auf wiedersehen, merci, Jeroen Dijsselbloem

Dijsselbloem spreekt met de pers in Brussel. Beeld REUTERS

Vandaag heeft Jeroen Dijsselbloem zijn laatste grote klus in Brussel als eurogroepvoorzitter. Hij schuift hij aan bij een eurozonetop. Terugblik op vijf bewogen jaren.

Het is zo'n foto waar je lang naar kunt staren. Een groep vergaderaars is gaan staan en applaudisseert voor een man op de voorgrond in een wit overhemd. We zien hem op de rug, dus zijn gezichtsuitdrukking blijft verborgen. Naar de eventuele ontroering die daarop staat getekend, kunnen we slechts gissen. Hij was 'geroerd', laat de man in het witte overhemd aan Trouw weten.

Er staan gevulde champagneglazen op tafel. Rechts vóór het witte overhemd staat een belletje: het voorzittersbelletje.

Tekst loopt door onder de foto

Jeroen Dijsselbloem (zittend, midden, wit overhemd) heeft op 4 december voor het laatst als voorzitter de vergadering van de ministers van financiën toegesproken. Hij krijgt een staande ovatie. Foto: Michel Reijns Beeld rv

De man is Jeroen Dijsselbloem (1966) en die heeft zojuist, op 4 december 2017, voor het laatst als voorzitter de vergadering van financiënministers van de eurozone toegesproken, bekend als de eurogroep.

Wat aan de foto voorafging, horen we van iemand die erbij was. Er werd champagne en sinaasappelsap uitgedeeld. Op de minister met de langste staat van dienst rustte de taak om een dankwoord uit te spreken. Na het recente vertrek van de legendarische Duitser Wolfgang Schäuble is de Spanjaard Luis de Guindos die senior.

Uitgerekend de man die in 2015 zo verwoed aan de poten van Dijsselbloems voorzittersstoel zaagde (hij deed toen een vergeefse gooi naar die topfunctie) luidde hem uit met een warme speech over wat de Nederlander de afgelopen vijf jaar voor Europa heeft betekend.

Fles wijn en een munt

De Fransman Bruno Le Maire had een fles wijn als afscheidscadeau, de Letse Dana Reizniece-Ozola een herdenkingsmunt. Vervolgens zei Dijsselbloem zelf nog iets. Toen ging hij zitten en kwam het moment van de foto.

Weliswaar was dit Dijsselbloems laatste vergadering, hij is formeel nog voorzitter tot 13 januari. Dan neemt de Portugees Mário Centeno het belletje van hem over.

Vandaag heeft de gewezen PvdA-minister van financiën nog één Brusselse klus. Dijsselbloem schuift aan bij de Europese regeringsleiders voor de zogeheten eurozonetop, een uitzonderlijke bijeenkomst van eurolanden die voor het laatst is gehouden in de Griekse crisiszomer van 2015.

Net als bij die eurogroep van vorige week zijn ook nu de niet-eurolanden (behalve het Verenigd Koninkrijk) uitgenodigd. Dijsselbloem zal 27 regeringsleiders bijpraten over de discussies die zijn eurogroep afgelopen maanden voerde over mogelijke hervormingen van de muntunie.

Aanschuiven bij de grootmachten: het is een passend einde van Dijsselbloems voorzitterschap. Want zo is dat ook begonnen, zij het op een veel spectaculairdere manier.

We schrijven december 2012, Dijsselbloem is nog maar een maand minister in het nieuwe VVD-PvdA-kabinet en woont zijn derde Brusselse ministersvergadering bij. Het is crisis in de eurozone. Een halfjaar ervoor hebben de regeringsleiders een beslissende stap gezet: er moet een bankenunie komen.

Dijsselbloem krijgt op die decemberavond lucht van achterkamertjesoverleg over die bankenunie door de Duitse en Franse ministers Schäuble en Moscovici, president Draghi van de Europese Centrale Bank en Europees commissaris Barnier. De Nederlandse nieuweling trekt de stoute schoenen aan en gaat de kamer binnen.

Er is geen stoel voor hem, dus doet hij, tot verbazing van de vier gezetenen, staand volop mee aan de discussie. Als Dijsselbloem na een tijdje geen aanstalten maakt te vertrekken, gaat iemand toch maar een stoel voor hem halen.

Iedereen is onder de indruk van Dijsselbloems lef, maar vooral van zijn kennis van zaken over deze ingewikkelde materie. Een maand later is hij eurogroepvoorzitter.

De voortrekkersrol die hij speelt bij de opbouw van die bankenunie wordt gezien als een van zijn grootste verdiensten. Bij zijn naderende afscheid is hij blijven hameren op voltooiing van dat project, want er zijn nog de nodige open eindjes.

Tekst loopt verder onder de foto

Dijsselbloem en de Griekse minister Varoufakis na een persconferentie in Athene, waarbij de spanning flink opliep. Beeld REUTERS

Bijna-Grexit

Daarnaast is er grote waardering voor zijn crisismanagement tijdens de bijna-Grexit van 2015. In de zomer van dat jaar zou niemand verbaasd hebben opgekeken als Griekenland uit de eurozone was gezet. Maar met kunst en vliegwerk, en onder grote druk van de Duitse bondskanselier Merkel, blijft de boel bij elkaar. In die tijd was Dijsselbloem meer in Brussel dan in Den Haag.

Tegenover de pers in Brussel maakte Dijsselbloem - na een wat ongemakkelijk begin - een deskundige, toegankelijke en geduldige indruk. Als hij arriveerde voor een eurogroep en een batterij camera's en microfoons zag opdoemen, straalde hij zelfverzekerdheid uit, doorgaans met een hand losjes in de broekzak.

Zijn vijf voorzittersjaren kennen ook een reeks verbale uitglijders, of in ieder geval gedoe over dingen die hij zegt. Als je die uitspraken op een rijtje zet, valt iets bijzonders op. Ze vallen allemaal in de categorie 'hart op de tong': goudeerlijk, op een Hollandse manier bot, zich van de prins geen kwaad wetend. Vanwege deze eerlijkheid passen ze eigenlijk helemaal niet bij een doorsnee gewiekst politicus.

Dijsselbloemiaans

Dat begint kort na zijn aantreden als eurogroepvoorzitter, in maart 2013, met de 'blauwdruk' van het reddingsplan voor de banken in Cyprus. Met dat woord brengt hij de financiële markten in beroering, ook al heeft hij het zelf nooit gebruikt. Uiteindelijk blijkt het een waar woord, want inderdaad, het idee dat aandeelhouders en andere belanghebbenden eerst moeten bloeden bij het redden van een bank is nu geaccepteerde regelgeving.

Tekst loopt verder onder de foto

Dijsselbloem met Commissievoorzitter Juncker. Beeld AP

In januari 2014 volgt zijn schalkse opmerking over een zekere Jean-Claude Juncker, zijn voorganger als eurogroepvoorzitter en dan ambteloos burger te Luxemburg. Die Juncker zou 'een verstokt roker, en drinker bovendien' zijn. Bij de samenstelling van zijn Europese Commissie zet de gekozen voorzitter Juncker later dat jaar een streep door de naam Dijsselbloem.

In maart dit jaar beleven we het hoogtepunt in deze hart-op-de-tong-reeks, opnieuw met een alcoholisch tintje: de 'drank en vrouwen'-uitspraak in een Duitse krant. Komt-ie nog een keer: "Als sociaal-democraat vind ik solidariteit uiterst belangrijk. Maar wie daar aanspraak op maakt, heeft ook plichten. Ik kan niet al mijn geld aan drank en vrouwen ('Schnaps und Frauen') uitgeven en vervolgens bij u om bijstand vragen."

Hoewel dit een typisch Dijsselbloemiaanse uitspraak lijkt over het fenomeen integriteit, volgens hemzelf helemaal niet gericht tegen landen of volksaarden, staat Zuid-Europa op z'n kop. In zijn reacties op die ophef blijkt hij maling te hebben aan die emoties. Dat zijn vermoedelijk zijn zwakste momenten als bruggenbouwende voorzitter.

Zo eindigt (voorlopig) Dijsselbloems glanzende carrière in Brussel. Zuid-Europa heeft nog een bittere nasmaak van die drank en vrouwen en zijn koppige weigering om zich daarvoor te verontschuldigen.

De applaudisserende ministers op de foto zijn de kwestie allang vergeten.

Europarlementariërs uit nederland zwaaien Dijsselbloem uit

Hans van Baalen (VVD): "Dijsselbloem heeft het goed gedaan. Het mede-ondertekenen van het 'vijf-voorzitters-rapport' (2015), met voorstellen over de federalisering van de muntunie, was echter onverstandig."

Peter van Dalen (ChristenUnie): "Strenge en rechtvaardige voorzitter. Wel zal zijn naam altijd verbonden blijven aan de falende aanpak van de Griekse crisis. De Grieken hadden uit de euro gemoeten en schuldvermindering moeten krijgen."

Bas Eickhout (GroenLinks)"Zeer vaardig politicus die zich staande hield in een diepe crisis. Maar zijn erfenis is niet fraai: de bezuinigingsdrift van de eurogroep heeft het vertrouwen in een sociaal Europa beschaamd."

Dennis de Jong (SP)"De steun aan Griekenland diende om de Duitse en Franse banken overeind te houden. Dijsselbloem voerde die opdracht trouw uit. Die koelte was te voelen tijdens zijn optredens in het Europees Parlement: arrogant, afstandelijk en overtuigd van het eigen gelijk. Dat er een einde komt aan het tijdperk-Dijsselbloem is een opluchting."

Esther de Lange (CDA)"Dijsselbloem heeft met pragmatisme en duidelijkheid een weg gevonden uit de existentiële crisis van de eurozone. Zijn openhartigheid is soms doorgeschoten, waardoor hij onnodige verdeeldheid heeft gezaaid. Al met al kunnen we tevreden terugkijken op zijn voorzitterschap."

Paul Tang (PvdA)"Bewonderenswaardig zoals hij de kikkers in de kruiwagen heeft gehouden, maar ook een havik als de Duitse minister Schäuble, met als gevolg onnodige schade aan de Europese en zeker de Griekse economie."

Sophie in 't Veld (D66)"Vanaf de zijlijn gelijk hebben, is niet zo moeilijk. Maar om gelijk te krijgen moet je ook begrijpen hoe je in de Europese context zaken voor elkaar krijgt. Dat heeft hij soepel geleerd."

Auke Zijlstra (PVV)"Dijsselbloem heeft niet gedaan waarop was gehoopt, namelijk landen aan de afspraken houden. In plaats daarvan heeft hij de leiding gehad over de transfer van steeds meer geld naar de bodemloze put Griekenland. Als kundig econoom had ik meer van hem verwacht."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden