Atjeh / 'We hebben een trauma van vredesakkoorden'

Gisteren sloten Indonesie en de afscheidingsbeweging in Atjeh een vredesakkoord dat een einde moet maken aan 26 jaar geweld. Maar het is de vraag of het akkoord, dat voorziet in verregaande autonomie, werkelijk duurzame vrede brengt.

JAKARTA - Als het aan rebellencommandant Amri bin Abdul Wahab had gelegen, was gisteren de handtekening onder het vredesakkoord nog niet gezet. Hij verwijt de politieke onderhandelaars van de Beweging voor een Vrij Atjeh (Gam) weinig te begrijpen van de hachelijke militaire situatie waarin de rebellen zich bevinden.

Volgens het akkoord moeten de rebellen hun wapens inleveren. Het Indonesische leger trekt zich terug en de Brimob, de Mobiele Brigade, die nog meer dan het leger wordt gehaat vanwege haar agressieve reputatie, neemt de functie van de militairen over.

De rebellen wantrouwen de amnestie die Jakarta ze in het vooruitzicht stelt. ,,We hebben een trauma aan vredesakkoorden overgehouden'', klaagt Gam-woordvoerder Sofyan Dawood via zijn satelliettelefoon vanuit Atjeh. ,,Na iedere dialoog voerden de militairen het geweld op.'' Hij vreest dat als de rebellen zich ontwapenen, ze door de Brimob als loslopend wild worden afgemaakt. ,,De politie zal ons vals beschuldigen van illegaal wapenbezit.''

Het leger provoceerde de guerrilla's in de aanloop naar de ondertekening door begin november het rebellenhoofdkwartier in de bergen van Noord-Atjeh te omsingelen en te beschieten. De rebellen dreigden daarop niet meer naar Genève af te reizen.

Een grote blokkade voor vrede is dat oorlog macht en (illegale) handel betekent, voor beide partijen. Dat weten de Atjeeërs ook. ,,Indonesische militairen komen naar Atjeh met een M-16 machinegeweer en verlaten de provincie met zestien miljoen roepia's (zestienhonderd euro)'', luidt een cynische grap.

De rebellen zijn geen haar beter. In 1976 riep Hasan di Tiro de onafhankelijkheid uit vanwege de sociale onrechtvaardigheid, want de inkomsten uit de olie- en gasvelden kwamen niet bij de Atjeeërs terecht. Het volk sympathiseerde met de rebellen tijdens de militaire noodtoestand (1989-1998) onder president Soeharto.

Maar na Soeharto's val ontwikkelden de rebellen zich tot lokale strijdheren, die de bevolking geheel uitkleedden. Ze dwongen de Atjeeërs belasting te betalen, pikten stukken grond in en schoten op vermeende spionnen.

Voor de bevolking in Atjeh, die in november 1999 nog massaal demonstreerde voor een referendum over onafhankelijkheid, maakt het niet meer zoveel uit wie de macht heeft. ,,Als er maar vrede komt, zodat onze kinderen naar school gaan, de mannen veilig hun grond kunnen bewerken en vrouwen niet meer verkracht worden'', zegt een inwoner. In spanning wachtten de Atjeeërs gisteren dan ook de ondertekening af. Velen brachten uren biddend door in de moskeeën.

Wel beseft iedereen dat dit vredesakkoord niet het eerste is. Twee jaar geleden sloten beide partijen ook al een 'historische vredesafspraak'. De wapenstilstand van destijds werd door beide partijen slechts aangrepen om hun positie te consolideren. Het geweld nam toe en opnieuw vielen duizenden doden.

De bevolking put hoop uit het feit dat nu voor het eerst internationale waarnemers op de uitvoering van het vredesakkoord gaan toezien. Vorige week organiseerde Japan een donorconferentie voor Atjeh. Net als Amerika heeft ook Japan economische belangen in de Indonesische provincie. Sabotage-acties van de rebellen hielden vorig jaar maandenlang de gasuitvoer naar Japan tegen.

Met name de VS hebben druk op president Megawati uitge oefend om een einde aan het bloedige conflict te maken. De Amerikaanse regering vreest dat de rebellen aansluiting kunnen zoeken bij andere islamitische (terreur)organisaties in de regio.

Mensenrechtenorganisaties in Atjeh reageren lauw op het jongste vredesakkoord. Ze hebben geen vertrouwen in de oprechte intenties van beide partijen. Er zijn wel handtekeningen gezet, maar er is geen duidelijk tijdschema afgesproken. ,,Pas als beide partijen het vertrouwen in elkaar hebben hersteld, zullen we stap voor stap de rebellen gaan ontwapenen en trekt het leger zich terug. Ik ben optimistisch'', zei minister Susilo Bambang voor Veiligheidszaken gisteravond voor de Indonesische televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden