Athene verslikt zich in asielproces

procedure | De EU-Turkijedeal werkt anders dan Brussel had gehoopt. De Grieken treuzelen met de asielaanvragen van migranten en sturen niet iedereen terug naar Turkije.

Toen de Europese Unie bijna drie maanden geleden het vluchtelingenakkoord sloot met Ankara, ging Brussel ervan uit dat Griekenland de asielverzoeken snel zou afhandelen en de vluchtelingen terug naar Turkije zou sturen. Inmiddels is duidelijk dat die procedure in elk geval niet snel is. Tientallen vluchtelingen hebben te horen gekregen dat ze niet terug hoeven naar Turkije. Die uitkomst bevalt Brussel niet.

In 2011 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens al dat het Griekse asielsysteem ernstig tekortschoot, met als gevolg dat de andere EU-lidstaten sindsdien geen asielzoekers mogen terugsturen naar Griekenland. Vijf jaar later wordt van hetzelfde land verwacht dat het in heel korte tijd duizenden asielverzoeken afhandelt.

Niemand lijkt te weten hoeveel asielaanvragen van de ruim 8000 vluchtelingen die na het akkoord Griekenland zijn binnengekomen, er al in behandeling zijn genomen. Tientallen, honderden?

"Het zou mij verbazen als het er al zoveel zijn", zegt Tineke Strik die vorige week als rapporteur voor de Raad van Europa de Griekse eilanden bezocht. "Het idee van een snelle procedure die in 25 dagen afgerond zou zijn, is een farce gebleken." Ondertussen wachten vluchtelingen - ook kinderen - in detentiecentra op een gesprek om asiel aan te kunnen vragen. Syriërs krijgen voorrang op andere nationaliteiten.

De vertraging valt niet alleen Griekenland te verwijten. De Europese lidstaten leverden tot dusver slechts 470 van de beloofde 720 asielexperts voor heel Griekenland.

Na een afwijzing hebben asielzoekers vijf dagen de tijd om in beroep te gaan. "Daarvoor is de zogenoemde beroepskamers nieuw leven ingeblazen", legt Kris Pollet van ECRE (de Europese raad voor vluchtelingen en asielzoekers) uit. "Die zijn een paar jaar geleden opgezet om de grote achterstand in asielaanvragen, die aanvankelijk door de politie werden behandeld, weg te werken." Nu bepalen deze instanties of vluchtelingen naar Turkije gestuurd mogen worden.

Daar komt geen rechter aan te pas. In de beroepskamers - er zijn er nu zo'n twintig - zitten een ambtenaar en twee asielexperts, waarvan één is aangewezen door de UNHCR en de ander door het Nationaal Instituut voor de Mensenrechten.

Volgens Pollet verloopt het proces niet erg transparant. "Het is lastig om erachter te komen hoeveel zaken precies hangende zijn op een moment. Via individuele advocaten hebben we gehoord over zo'n tiental positieve beslissingen van beroepskamers, maar we weten niet over hoeveel mensen dat precies gaat."

Tot nu toe is slechts een van de uitspraken officieel naar buiten gebracht. Athene en Brussel zitten duidelijk met deze testcase in hun maag. De Syriër in kwestie was namelijk geen specifiek geval, legt Strik uit. "De beroepskamer komt bij deze zaak tot de conclusie dat Turkije geen veilig land is voor vluchtelingen. De argumentatie is heel algemeen en zou dus eigenlijk voor alle Syrische vluchtelingen moeten gelden." En dat is geen vrijblijvend advies. Betekent dit dan het einde van de EU-Turkijedeal? "Een zwaluw maakt nog geen zomer", zegt Strik.

Tegenover de tien beroepszaken waarin vluchtelingen te horen kregen dat ze niet naar Turkije hoeven terug te keren, staat één negatieve beslissing van de beroepskamer.

Het gaat om een 46-jarige Syriër, vertelt Karl Kopp van de Duitse organisatie Pro Asyl die asielzoekers op de Griekse eilanden juridisch ondersteunt. "Deze man denkt gevaar te lopen in Istanbul waar hij werkte, omdat hij homoseksueel is en daar is bedreigd door leden van Islamitische Staat."

De advocaten van Pro Asyl hebben het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg gevraagd de deportatie van deze Syriër te voorkomen.

Wat er precies met de uitkomst van de andere beroepszaken gebeurt, is nog onduidelijk. Het is nu vooral afwachten wat Athene en Brussel gaan doen. "De Griekse regering kan nog in hoger beroep gaan", zegt Strik. "Dat moet binnen twee maanden gebeuren, dus Athene heeft nog wel even."

Eerder dan dat de EU-Turkijedeal sneuvelt, zal waarschijnlijk het Griekse asielsysteem op de schop gaan. Brussel voert de druk al flink op. "Er zijn al heel wat brieven van de Europese Commissie naar de Griekse minister verstuurd", zegt Strik.

Maar wat er voor de beroepskamers in de plaats moet komen? Niemand die het weet.

In het kort

Vluchtelingen in Griekenland moeten lang wachten voor ze asiel kunnen aanvragen

De EU heeft slechts 470 van de beloofde 720 experts geleverd

Tien beroepszaken zouden zijn gehonoreerd: de migranten hoeven niet naar Turkije

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden