Review

Astrid Lindgren 85: een toost op het gelukkige kind

De boeken van Astrid Lindgren verschijnen bij uitgeverij Ploegsma. Nieuw: 'Alle verhalen van Astrid Lindgren', vert. Rita Tornqvist-Verschuur e.a, ill. Ruud Bruijn en Alex de Wolf, 320 p, 5-12 jr, f 45. Herdruk: 'Michiel van de Hazelhoeve' - omnibus, vert. Rita Tornqvist-Verschuur, ill. Bjorn Berg, 272 p, v.a. 7 jr, f 28,95. Infoboekje 'Astrid Lindgren en haar werk', 48 p, f 2. Bij Stichting Timboektoe verschenen video's met speelfilms naar boeken van Astrid Lindgren, a f 39,90: 'De gebroeders Leeuwenhart' (Ned. ondertiteld), 'De kinderen van Bolderburen' en 'Pippi Langkous I' (Ned. ingesproken). 'Pippi gaat aan boord' volgt begin '93. Jubileumdoos met 3 audiocassettes + info: 'Pippi gaat aan boord', 'Lotta uit de Kabaalstraat' en 'De kinderen van Bolderburen': f 39,90. Andere audiocassettes bij uitgeverij IC: 'Pippi Langkous', 'Karlsson van het dak', 'Karlsson vliegt weer'.

De meest gelauwerde kinderboekenschrijfster ter wereld heeft het altijd veel te druk gehad om oud te worden, zei ze enkele jaren geleden. Maar nu dwingen haar slechte ogen haar te stoppen met schrijven. Het ging al jaren moeilijk: korte teksten voor prentenboeken lukten nog wel, maar langere niet meer.

Ruim vijftig boeken schreef ze, waarvan meer dan de helft verfilmd is. Haar werk werd in zo'n zestig talen vertaald. Kinderen (en volwassenen) uit de hele wereld houden van figuren als Pippi Langkous, Tomte Tummetot, Karlsson van het dak, Lotta uit de Kabaalstraat, Michiel van de Hazelhoeve, de gebroeders Leeuwenhart en Ronja de Roversdochter.

Astrid Lindgrens boekenkinderen zijn vooral gelukkige kinderen, die zonder geweld opgroeien in het spanningsveld tussen vrijheid en geborgenheid - in 1978 leverde haar dat de Duitse Vredesprijs op. Ze zijn volstrekt authentiek, hebben een rijke fantasie en halen spannende kwajongensstreken uit.

Astrid Lindgren haalt haar inspiratie uit het kind dat zij zelf eens geweest is en dat ze met verfijnd psychologisch inzicht in talloze variaties weet neer te zetten.

Lang voor de tweede feministische golf in West-Europa schiep zij Pippi Langkous: het eigenzinnige meisje dat in Villa Kakelbont leeft zoals zij dat zelf plezierig vindt, zonder ouders maar met een kist vol gouden tientjes. Pippi tilt met gemak een paard op, gaat niet naar school, heeft lak aan dienstkloppers, is open en eerlijk, is opvoeders te slim af en neemt het altijd op voor kinderen.

Het gebeurde in 1941. Haar zevenjarig dochtertje Karin lag met longontsteking op bed en vroeg haar om verhaaltjes. Ze moesten over Pippi Langkous gaan, een naam die Karin ter plekke verzon. Het was een rare naam, vertelde Astrid Lindgren later, en dus moest Pippi ook maar een vreemd meisje worden.

Twee jaar later gleed Astrid uit in de sneeuw, verstuikte haar enkel nogal ernstig en moest rust houden. Om iets te doen te hebben schreef ze de Pippi-verhalen op, als cadeautje voor Karins tiende verjaardag.

Dat Pippi Langkous de toon zou zetten voor de geemancipeerde meisjesfiguren in kinderboeken van na de tweede wereldoorlog, kwam niet in haar op. Ze heeft nooit meer bedoeld met Pippi Langkous dan zichzelf en kinderen te amuseren, zoals ze ook nooit enige pedagogische bedoeling heeft gehad met haar andere boeken: "Ik probeer, als ik schrijf, 'waarachtig' in artistieke zin te zijn - dat is voor mij de enige richtlijn."

De belevenissen van Astrid Lindgrens personages spelen zich voor een groot deel af tegen de imponerende achtergrond van de Zweedse natuur, waarin zijzelf aan het begin van deze eeuw als boerendochter opgroeide: uitgestrekte bossen en meren, rotsen en bergbeken, boerderijen met veel dieren, waar kinderen altijd een handje moesten helpen. Korte zomers met een uitbundige plantengroei. Koude lange winters met veel sneeuw en ijs, schaatsen, skien, sneeuwruimen, houthakken, sneeuwballengevechten, rode neuzen en arresleden met rinkelende bellen en dampende paarden. Omgevingen waarin wonderlijke personages als elfen en draken zich bijzonder goed thuisvoelen en waar levende poppen-metslaapogen uit zaadjes groeien als je ze maar flink met water begiet.

'Alle verhalen van Astrid Lindgren' bevat de meeste van haar korte verhalen en is een schitterende staalkaart van Lindgrens vertelkunst. Uit een heel klein gegeven, bijvoorbeeld een jongetje dat zo graag konijntjes wil,maar wiens ouders daar geen geld voor hebben, weet ze een prachtig verhaal te creeren: 'Iets over Sammelagust'.

Waarschijnlijk is dit een van de vele verhalen die haar eigen vader haar vertelde, Samuel August, die haar ook zoveel stof voor 'Michiel van de Hazelhoeve' verschafte.

Sinaasappels en noten

Opvallend veel verhalen uit het boek spelen zich af rond de kersttijd: die moet op de jonge Astrid een enorme indruk gemaakt hebben. Haar laatste verhaal is een jeugdherinnering: een beschrijving van Kerstmis 1913. De details zijn anders, maar de sfeer herken je uit het kerstfeest in Bolderburen en uit verhalen als 'Er zit een monster in de zak', waarin Lotta thuiskomt met een kerstboom op haar slee. Het is de sfeer van een witte Kerst, die in Zweden geen cliche is. Kerstbomen worden uit het bos gehaald, moeders zijn dagen van te voren met de meid in de keuken aan het bakken en braden, er worden kerstmandjes geknipt, kerstcadeautjes geknutseld, voor mensen die alleen wonen wordt een mand met lekkers klaargemaakt, er er worden sinaasappels en noten gegeten.

Wondermooie verhalen zijn erbij, zoals 'Edit', over een kinderverliefdheid. Edit sterft in het verhaal en wordt vergeten. Nee dus, wie dit verhaal leest, vergeet Edit nooit meer. Sommige verhalen doen verlangen naar Lindgrens complexere jeugdromans en lijken daar een vingeroefening voor. Zo doet 'Jonker Niels van Eka', voor wat oudere kinderen, denken aan 'De gebroeders Leeuwenhart'. De verhalen zijn geillustreerd door Alex de Wolf en Ruud Bruijn, waarvan vooral de laatste de sfeer van Astrid Lindgrens wereld goed getroffen heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden