Assimileren doet men uitsluitend vrijwillig

Verschillende bevolkingsgroepen in een land kunnen met elkaar mixen als in een slabak, maar kunnen niet worden gedwongen met elkaar te versmelten in een smeltkroes. Assimilatie onder dwang werkt averechts. De vraag is of Nederland nieuwe groepen wil adopteren.

De huidige positie van etnische minderheden is zorgwekkend en daar moet iets aan worden gedaan. Daar is iedereen het over eens. Maar ondanks veel wetenschappelijk onderzoek en langdurige debatten, is nog steeds geen theoretische en politieke consensus bereikt over wat precies moet worden gedaan.

De minderhedenproblematiek is niet exclusief Nederlands. Verscheidene landen worstelen met dezelfde problemen. Vaak wordt de oplossing voor de minderhedenproblematiek gezocht in termen als 'assimilatie', 'acculturatie', 'adaptatie', 'integratie' en zelfs 'versmelting' en 'absorptie'. Voor Nederland was integratie altijd het officiële beleid waarover min of meer consensus bestond. Toch moeten wij constateren dat het in de huidige discussie over de multiculturele samenleving steeds minder over integratie en steeds vaker of assimilatie gaat.

Wat houdt assimilatie eigenlijk in? Is het een gelijkmakende integratie, het opnemen in een geheel? Of betekent assimilatie het vernietigen van de cultuur en de eigen identiteit van een minderheid, in het belang van de cultuur en identiteit van de meerderheid?

Het officiële beleid van de voormalige Sovjet-Unie was gebaseerd op assimilatie in die laatste betekenis van het woord. In dat land moesten destijds honderden nationaliteiten hun etnische en culturele bagage verloochenen en een nieuwe identiteit als 'Sovjet-volk' aannemen. Alle vormen van verzet werden onderdrukt, waardoor sprake was van een gedwongen assimilatie. Effectief was dit beleid niet. Volkeren die niet wilden assimileren zoals Joden, Armeniërs, etnische Duitsers of Koreanen werden verjaagd door de staat en sommigen, zoals de Tsjetsjenen, Tataren en vele anderen, werden gedeporteerd naar afgelegen gebieden of naar Siberische werkkampen. Na de val van de muur blijkt dat in veel ex-communistische landen het etnisch bewustzijn groot is.

De Koerden in Turkije vormen een ander voorbeeld. Al vanaf de jaren dertig probeert het Turkse regime met alle middelen de Koerden te assimileren, maar dit heeft een tegengesteld effect gehad. De gedwongen assimilatie veroorzaakte veel conflicten en op dit moment vormen de Koerden in Turkije zelfs de meest bewuste nationale eenheid ooit.

Assimilatie heeft verschillende gezichten. In de Verenigde Staten en andere immigratielanden zoals Canada en Israël, is jarenlang een beleid gevoerd gebaseerd op de 'melting pot' ('smeltkroes'). Om deze smeltkroes tot stand te brengen, werd discriminatie niet geschuwd.

In Israël bijvoorbeeld werden de Noord-Afrikaanse immigranten zwaar gediscrimineerd en werd hun cultuur belachelijk gemaakt door asjkenazi (Europese) bureaucraten. Deze immigranten moesten assimileren, moesten worden geabsorbeerd in de officieel begrensde Israëlische samenleving. De laatste grote immigratie van de Russische Joden in de jaren tachtig bewees herhaaldelijk dat assimilatie onmogelijk was. Nieuwkomers wilden simpelweg niet wilden assimileren. Zij waren immers Joods en Israël was hun vaderland.

In een land als Amerika is multiculturaliteit vanzelfsprekend. Na de mislukking van de 'melting pot', voeren de VS nu een andere beleid die 'salad bowl' heet. Nieuwkomers hoeven niet meer te smelten, maar moeten mixen met de anderen. Er is dus iets meer ruimte voor eigen identiteit. En hoewel de bevolking zich Amerikaan noemt, horen wij veelvuldig bijvoegsels als Afro (-American), of Latin (-American) en vormen relatief kleine incidenten de aanleiding tot grote rassenrellen.

Is er dan geen assimilatie mogelijk? Natuurlijk wel. De geschiedenis van de mensheid bestaat uit emigratie en assimilatie in verschillende vormen. Sinds men echter etnische identiteit heeft ontdekt, hoort verzet ook bij die assimilaties.

Volgens ons is maar één soort assimilatie mogelijk en dat is vrijwillige assimilatie. Het is echter de vraag of de immigranten in Nederland wel bereid zijn vrijwillig te assimileren. Wij hebben het dan bijvoorbeeld over mensen die een Nederlandse paspoort hebben, maar nog steeds Marokko, Suriname of Turkije trots hun vaderland noemen. Over mensen die niet kunnen loskomen van de macht van het land van herkomst, zoals de vele in Nederland woonachtige Surinamers die nog steeds Desi Bouterse steunen, de man die ooit hun politiek leider was. We denken dan aan mensen die nog steeds worden beïnvloed door de politieke waarden van het land van herkomst, zoals de Koerden die ten tijde van de arrestatie van ücalan acties organiseerden, en ook aan de nieuwe generatie Marokkanen die voor altijd 'Marokkaans bloed' dragen en volgelingen van de koningen Hassan of Mohammed zijn. En we denken aan mensen die nog steeds worden beïnvloed door de religieuze waarden van het land van herkomst, zoals de leden van de islamitische beweging Milli Görüs die nog niet zolang geleden in de Amsterdam Arena bijeenkwamen en wier vrouwen een aparte ingang dienden te gebruiken.

In de discussie over de multiculturele samenleving gaat het over de assimilatie van deze groepen mensen, die duidelijk nog niet bereid zijn tot enige vorm van assimilatie. De vraag die antwoord behoeft, is in hoeverre de Nederlandse samenleving bereid is om nieuwe groepen te adopteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden