Assepoester is geen slachtoffer meer

De nieuwe grootschalige productie 'Cinderella' van Het Nationale Ballet is door choreograaf Christopher Wheeldon gemaakt voor stersoliste Anna Tsygankova. Het balletsprookje krijgt nieuwe, menselijker contouren. Maar de magie blijft, want die is van alle tijden.

Wat is onfortuinlijker dan een ballerina met griep? Dat is een ballerina met griep die vlak voor een grote première staat. Doordat Anna Tsygankova een paar dagen repeteren heeft gemist, is er veel in te halen. Ze komt net een repetitie in het Amsterdamse Muziektheater uitgerend, is langs een kostuumbespreking gevlogen en zit nu ¿ enigszins gejaagd ¿ met een grote fles vruchtensap in haar hand dit interview af te geven.

Zou de stersoliste van Het Nationale Ballet eigenlijk niet gewoon op bed moeten liggen? "En dan iets moeten missen?" antwoordt ze bijna verschrikt. "Fysiek is het nu wat zwaarder, maar ik honger naar mijn rol, naar elke nieuwe ontdekking die ik doe over Cinderella. De uitdaging sleept me er doorheen."

Anna Tsygankova's natuurlijke onverzettelijkheid blijkt de Cinderella van deze voorstelling als het spreekwoordelijke glazen muiltje te passen. Voor deze coproductie 'Cinderella' ¿ in het Nederlands Assepoester ¿ van het San Francisco Ballet en Het Nationale Ballet, staat de emotionele ontwikkeling van de personages centraal en dat is Tsygankova op het lijf geschreven.

"In deze nieuwe versie van 'Cinderella' is het sprookje minder karikaturaal benaderd; er is geen sprake van puur slechte stiefzusters, een eendimensionale sprookjesprins en een Assepoester die alles maar zo'n beetje ondergaat. Deze Cinderella is het slachtofferschap voorbij, ze is een zelfbewuste jonge vrouw."

"Ik had geen betere ballerina kunnen bedenken om deze rol op te creëren," zegt de Britse choreograaf Christopher Wheeldon een paar dagen eerder. Zijn ogen twinkelen als hij het over Anna Tsygankova heeft. "De manier waarop ze de hand 'aanneemt' van de prins, en besluit zich aan hem te geven, daarin ligt een hele emotionele ontwikkeling besloten. Het is alsof ik werk met een fantastische actrice, die ook nog eens fantastisch kan dansen."

Als twaalfjarig balletjongetje vond Christopher Wheeldon 'Cinderella' maar niets. "In vergelijking met romantische, imperialistische Tsjaikovski-balletten is Prokovjevs 'Cinderella', in 1945 bij het Bolsjoi Ballet voor het eerst gebruikt, best duister. Zo'n compositie die pas naarmate je haar vaker hoort aan je gaat 'kleven'. Andere balletmuziek heeft veel meer dat meeslepende symfonische gevoel, een rivier die je meevoert van begin tot eind. Prokovjevs 'Cinderella' is ook zo'n rivier, maar meandert ook in grappige richtingen en leid je naar onverwachte plekken."

Juist in deze gelaagdheid van de muziek zag Wheeldon, een van de meest gevraagde neoklassieke balletchoreografen van dit moment, een 'Cinderella'-van-nu. De oudere versie van Frederick Ashton ¿ die ook bij Het Nationale Ballet tot 2004 werd gedanst maar wat sleets was geraakt ¿ slaat de hele voorgeschiedenis van het sprookje van de gebroeders Grimm over. "De hele eerste acte vindt daarin plaats in de keuken met Assepoester als de dienstmeid van de familie. Maar hoe is ze in die underdogpositie terechtgekomen? Die vraag vind ik relevant."

Dus zien we in Wheeldons 'Cinderella' ook hoe Assepoester opgroeit. Hoe ze haar moeder verliest, hoe haar vader haar verraadt door haar in zijn nieuwe gezin aan haar lot over te laten. Wheeldon: "Het is behoorlijk erg wat haar is overkomen. Het kan het niet anders dan dat ze daardoor is gegroeid. In deze productie geven we Cinderella haar eigen lot weer terug in handen. Ze is geen zielig meisje meer dat alles doet wat haar wordt verteld en er als een soort beloning voor haar lijden met de prins vandoor gaat. Dat is niet hoe het leven in elkaar zit."

Samen met regisseur/scenarist Craig Lucas schreef Wheeldon een script, gebaseerd op de Grimm-versie, enkele elementen uit die van Charles Perrault en uit de opera 'Cinderella' van Rossini. Wheeldon: "In toneel kun je de personages door middel van dialogen dingen laten uitleggen. Als je zegt: 'kom hier zoon', dan heb je de relatie in één keer uitgelegd. In ballet kan dat niet. Alle narratieve elementen moeten zorgvuldig in beweging worden uitgedacht. Dat is een tijdrovend proces van relaties opzetten, verbindingen leggen en spanning invoelbaar maken. Een hand geven kan miljoenen dingen betekenen, het gaat om het finetunen van de intentie."

En laat dat finetunen maar aan Anna Tsygankova over, momenteel misschien wel de beste balletdanseres van ons land. Wheeldon heeft er in het repetitieproces flink op gehamerd dat alles naturel en geloofwaardig moet zijn, vertelt Tsygankova later.

"Dan zegt-ie: 'Drop the ballet, be a person'." De actrice neemt het dan in haar over, met zelfs een beetje method acting zo hier en daar. "In de eerste scène brengt Cinderella als klein meisje elke dag bloemen naar het graf van haar moeder. Om die scène goed te kunnen doorvoelen, ga ik terug naar mijn jeugd in Kiev, dat gevoel van sprankelende levenslust dat ik daar als kind kon hebben."

Volgens Tsygankova heeft deze 'Cinderella' een bijna filmische benadering van het verhaal, mede dankzij projecties van multimedia-artiest Daniel Brodie. Maar hoe naturalistisch Wheeldon het verhaal ook heeft benaderd, 'Cinderella' is en blijft een sprookje. "Wel van het duistere soort," vindt Christopher Wheeldon, "zo eentje dat onze diepste verlangens verbeeldt. Als mens geloven we graag in de transformerende kracht van sprookjes. We gaan naar de sportschool voor een ander lijf, we werken ons te pletter om succesvol te worden. En dan de liefde! De sterkste menselijke drijfveer is tegelijk de meest directe vertaling van de halsstarrigheid waarmee we in sprookjes blijven geloven."

Dus zijn de magische aspecten van het sprookje in deze ongekend grootschalige 'Cinderella' niet onder de mat geveegd, maar juist naar voren gehaald. De gebroeders Grimm hadden veel aandacht voor de natuur en verbonden daar allerhande magische aspecten aan. Zo is er sprake van een takje, dat uitgroeit tot een boom nadat Assepoester er tranen op plengt. Om dit soort magie in beeld te brengen is er een beroep gedaan op Julian Crouch, bekend van onder andere de prijswinnende Broadwaymusical The Addams Family. Naast decors tekende hij voor in totaal 340 kostuums, geïnspireerd op de monarchieën van Midden-Europa in de tweede helft van de negentiende eeuw. De maskers die worden gebruikt in onder andere de beroemde balscène, gemaakt in Crouch' New Yorkse atelier, ontsprongen ternauwernood de verwoestende kracht van de storm Sandy en kwamen ongehavend in het Amsterdamse Muziektheater aan.

De schitterende aankleding, Prokovjevs overweldigende compositie, het aanboren van haar dramatische kwaliteiten: 'Cinderella' is één groot feest voor Anna Tsygankova die haar griep allang weer is vergeten. "De danstaal van Christopher is klassiek, maar gaat veel verder. De taal van Christopher is als een spiraal: in balans ¿ uit balans, adem in ¿ adem uit. Het resultaat is een lichtheid waarmee je groots kunt dansen."

De Engelse choreograaf beaamt dat zijn balletstijl voor veel klassiek geschoolde dansers misschien wat ongewoon is. "Anna komt uit de hardcore Russische traditie. Als fundament een van de beste trainingen die je kunt hebben, maar de techniek is heel erg 'op de benen' ¿ de sprongen zijn hoog, de posities glashelder. Iedere danser heeft een comfort zone, gegeven door opleiding en ervaring. Misschien heb ik Assepoester wel een beetje uit die van haar gehaald."

'Cinderella' van Het Nationale Ballet.

Van 13/12 t/m 1/1 2013. Voor info en kaarten: www.hetballet.nl, 020 - 6255455.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden