Asscher verscherpt toezicht op internaat

Enkele van de naar schatting 3000 kinderen die in Nederland in aan moskeeën verbonden internaten wonen. Beeld Robin Utrecht/HH
Enkele van de naar schatting 3000 kinderen die in Nederland in aan moskeeën verbonden internaten wonen.Beeld Robin Utrecht/HH

Als het aan minister Lodewijk Asscher van integratie ligt, staan de circa dertig Turks-Nederlandse jeugdinternaten vanaf volgend jaar onder toezicht van de gemeente. Zij krijgen een meldplicht, jaarlijks inspectiebezoek, mogen alleen in zee met mensen met een verklaring omtrent gedrag en moeten een vertrouwenspersoon aanstellen. De Tweede Kamer bespreekt de plannen vandaag.

Nicole Besselink en Marijke de Vries

Het zit Asscher dwars dat hij niet precies weet hoe het er aan toegaat op de islamitische internaten. Doorgaans zijn het particuliere instellingen zonder financiële relatie met de overheid; ambtenaren komen er niet over de vloer. Aanwijzingen dat de internaten de integratie belemmeren heeft Asscher niet. Maar zicht op welke kinderen er wonen, onder welke omstandigheden en wat zij er zoal leren, heeft hij evenmin.

Brandveiligheid
De politiek maakt zich al enige tijd zorgen over de veiligheid op de internaten. In 2012 berichtte NRC Handelsblad uitgebreid over het bestaan van moskee-internaten waar kinderen buiten het zicht van de overheid soms jarenlang doordeweeks verblijven. De brandveiligheid was er niet op orde en er zouden lijfstraffen worden uitgedeeld.

"Kinderen worden afgezonderd van de samenleving, wat schadelijk is voor de opvoeding en integratie van deze kinderen", stelden Kamerleden Malik Azmani (VVD) en Keklik Yücel (PvdA). De twee vroegen Asscher om een wet in elkaar te timmeren waarmee de overheid openheid kan afdwingen bij de internaten.

Die stok achter de deur vindt de PvdA-minister ook nodig. Sinds vorig jaar voeren gemeenten weliswaar vrijwillig toezicht, maar wat als een van de internaten daar niet meer aan mee wil werken? En hoe weet je als gemeente dat je contact hebt met alle kostscholen binnen je grenzen?

Tunahan Kuzu
De VVD is tevreden met de meldplicht en jaarlijkse inspectie. "Een goede eerste stap die we toejuichen", zegt Kamerlid Sjoerd Potters. Hij hoopt dat zo duidelijker wordt of er sprake is van segregatie. Op één punt ziet hij de wet graag scherper: de vertrouwenspersoon moet wat hem betreft onafhankelijk zijn. Geen familie tot in de derde graad, geen persoon die aan het internaat is verbonden.

Het felste tegengeluid valt te verwachten van Tunahan Kuzu, het Kamerlid van Turkse komaf dat vorig jaar uit de PvdA-fractie vertrok na onenigheid over Asschers kritiek op Turkse organisaties. Kuzu ziet in het verplichte toezicht geen stok achter de deur, maar 'een stok om mee te slaan'. Het vrijwillig toezicht werkt volgens hem prima, waarom dan een hele wet optuigen?

Zelf bezocht Kuzu als kind aan moskeeën gelieerde weekendscholen in Rotterdam en Arnhem. "Terwijl mijn vriendjes buiten speelden, maakte ik huiswerk. Ik spreek ten stelligste tegen dat je daar geen band hebt met de samenleving. Als het allemaal zo fout zou zijn, zou ik het niet tot Kamerlid hebben geschopt."

'Niks mis met de moskee-internaten'

De meeste moskee-internaten hebben al een klachtenprocedure en een ouderraad. Hun medewerkers en vrijwilligers beschikken over een Verklaring Omtrent Gedrag. Een wet die particulier gefinancierde jeugdverblijven aan banden legt, is daarom onnodig, meent Abdullah Özler.

Het getuigt bovendien van wantrouwen, vindt de voorzitter van Educatieve Centra Nederland, een brancheorganisatie die 21 moskee-internaten vertegenwoordigt in dertien gemeenten. Özler wil af van die term moskee-internaat. "Dat woord schept verwarring. Het suggereert dat jongeren in een gebedsruimte overnachten, wat niet zo is. Wij ondernemen sociaal-maatschappelijke activiteiten, geen religieuze. We geven geen koranles, jongeren leren geen verzen uit het hoofd. We doen niet aan lijfstraffen."

Wat doen ze dan wel? "Wij doen aan burgerschapsvorming en levensbeschouwing. Veel jongeren weten weinig over hun religie, hun ouders vaak ook niet. Dat kan leiden tot excessen, radicalisering. Door religieuze en maatschappelijke kwesties te bespreken, leren we hen relativeren en omgaan met andersdenkenden. Wij zijn preventief bezig."

De internaten zijn bovendien goed voor de ontwikkeling van het zelfvertrouwen, zegt Özler. "Ik ben zelf in Amsterdam leerling geweest. In een jeugdverblijf ontwikkel je een sterkere persoonlijkheid, leer je je weg vinden in de samenleving."

Dat de politiek daar anders over denkt, steekt ouders en jongeren, zegt Özler. "Er zijn geen concrete misstanden die deze wet rechtvaardigen. De ophef in Rotterdam was een lokale kwestie over brandveiligheid. De Tweede Kamer zet onterecht in op het ontmoedigen van deze centra. Dat is kwetsend voor ouders die hun kinderen er met de beste intenties naartoe sturen en voor de vrijwilligers die zich inzetten."

Want met de kwaliteit van de jeugdverblijven is volgens Özler niets mis. "We doen nog hetzelfde, alleen hebben we bijvoorbeeld de pedagogische visie en protocollen duidelijker op papier gezet."

"Wij willen best duidelijkheid geven over wat we doen. Maar deze wet is heel streng. Zo mag de gemeente onaangekondigd langskomen. Jeugdverblijven zijn private instellingen die voor jongeren een huiselijke omgeving vormen. Het is niet prettig voor ouders en kinderen als controleurs daar ongevraagd kunnen binnentreden. Wij zijn niet tegen meekijken, we hebben de afgelopen twee jaar met het ministerie en de GGD gewerkt aan een kwaliteitskader en aan vrijwillig toezicht. Nu proeven we wel héél veel wantrouwen."

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden